Бал аралары ресурстар үшін жабайы тозаңдандырғыштармен бәсекелесіп, оларға агрессивті түрде соқтығысып, гүлдерден қуып жіберетіні зерттеу арқылы дәлелденді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Англия Раскин университетінің зерттеушілері жүргізген зерттеу бал араларының тығыздығы жоғары аймақтарда жабайы тозаңдандырғыштардың – бамбли, жалғыз аралар мен гүл шыбындарының – саны азаятынын анықтады. Бал аралары сонымен қатар бәсекелестік өзара әрекеттестікті жиі бастап, жеңіске жетіп, қарсыластарын тозаң мен шырын жинаудан ығыстырады.

Ұлыбританияда «араларды құтқар» науқандары халықтың қолдауына ие болғандықтан, өсірілетін аралардың саны артып келеді. Бұл хобби ретінде омарта ұстаушылардың көбеюіне әкелді. Ұлттық ара бөлімінің мәліметінше, тіркелген омарташылардың саны 2010 жылғы 19 000-нан 2025 жылы 47 000-ға дейін екі еседен астам өсті.

Алайда өсірілетін бал араларының көбеюі басқа жабайы тозаңдандырғыштарға, соның ішінде бамблилерге, азық үшін бәсекелестікті күшейтіп, ауруларды тарату арқылы зиян келтіруі мүмкін деген алаңдаушылық артып келеді. Бұл әсіресе гүлдер аз немесе омарталардың тығыздығы жоғары аймақтарда байқалады.

Бәсекелестіктің сипатын тереңірек түсіну үшін Кембриджширдегі зерттеу екі жыл бойы бал араларының омарталарына жақын аймақтардағы қара бүлдірген мен шырмауықта қоректенетін тозаңдандырғыштарды бақылады. Зерттеу бес топтың – бал аралары, бамблилер, жалғыз аралар, гүл шыбындары және «басқалар» (гүлге қонатын және тозаңдандыратын шыбындар, көбелектер, қоңыздар мен аралар) – өкілдері арасындағы 300 өзара әрекеттестіктің нәтижелерін құжаттады.

Әр өзара әрекеттестікте зерттеу жеке дарақтың ресурсқа қол жеткізіп «жеңгенін», «жеңілгенін» немесе ресурстың бөлісілгенін белгіледі. Бал аралары екі өсімдік түрінде де кездесулердің көпшілігінде жеңіске жетті.

Бұған дейінгі зерттеулер бал аралары ресурстарды алып, басқа тозаңдандырғыштармен жанама түрде бәсекелеседі деп болжаған. Алайда Кембриджшир зерттеуі олардың «кедергі бәсекелестігі» деп аталатын неғұрлым тікелей бәсекелестік түрін – бір түрдің басқаларға шабуыл жасауы немесе қуып жіберуін – қолданатынын дәлелдейді.

«Бұл маңызды, өйткені жабайы тозаңдандырғыштар бал араларының бәсекелестігінің екі түріне де тап болады», – деді зерттеудің жетекші авторы, Англия Раскин университетінің PhD зерттеушісі Виктория Бакл.

Бал араларынан басқа гүлге қонатындар қара бүлдіргендегі өзара әрекеттестіктердің 28,4%-ында, шырмауықта 35,6%-ында белсенді түрде жалтарды.

Бал арасы жеңген бәсекелестік өзара әрекеттестіктерде бал арасы басқа гүлге қонатындарды – мысалы, оларға қонып немесе гүлден итеріп – ығыстырды немесе шамамен 20% жағдайда қуып жіберді.

Бамблилер де басқа тозаңдандырғыштарды ығыстырғаны байқалды, бірақ Баклдың пікірінше, бұл әдейі емес, олардың тар кеңістікте ұшқандағы үйлесімсіз қозғалысының көрінісі болуы мүмкін.

«Олар телім бойымен былқылдап ұшып, кездейсоқ басқа тозаңдандырғышқа соқтығысып, ол гүлден құлап түседі», – деді Бакл. «Бал араларында агрессия айқынырақ. Олардың басқасын гүлден әдейі ығыстыруға тырысып жатқанын байқауға болады».

Баклдың айтуынша, бал араларының агрессивті мінез-құлқының себептері олардың әлеуметтік топтарын ұйымдастыру тәсіліне байланысты болуы мүмкін: «Аралардың кейбір касталары күзетші аралар бола алады, сондықтан оларда қауіп пен агрессияны көрсету, омарталарын күзету және ұрпақты қорғау қабілеті бар».

Бал араларына қарсы тұра алған жалғыз тозаңдандырғыш – 2001 жылы Ұлыбританияда алғаш тіркелген және негізінен шырмауық гүлдерінің шырынымен қоректенетін шырмауық арасы. Ол бал араларын ығыстырып, қуып жібергені байқалды.

Зерттеу сонымен қатар температураның жоғарылауы бәсекелестік өзара әрекеттестіктердің көбеюіне әкелетінін анықтады, бұл шырынның кебуімен және өсімдіктердің ыстық стреске түсуімен байланысты болуы мүмкін. 2080 жылға қарай Ұлыбританияда жазғы орташа температура 4°C-қа дейін көтеріледі деп болжанғандықтан, мұндай бәсекелестік жиілей түсуі ықтимал, деді Бакл.

Ол жабайы тозаңдандырғыштарды жақсырақ қорғау жолдарын зерттеу үшін қосымша зерттеулер қажет екенін қосты.

«Көптеген омарташылар экологиялық тұрғыдан саналы және олар басқа тозаңдандырғыштарға әсер етпеуге тырысады», – деді Бакл. «Бұл зерттеу маңызды, өйткені ол біздің жоспарлауымызға және табиғатты қорғаудың озық тәжірибелеріне бағыт береді».