Сынық, бүйрек шаншуы және босану кезіндегі ауырсынуды салыстырып, қайсысын адам ауыр көтеретінін анықтауға бола ма? 1980 жылдары канадалық психолог және ауырсынуды зерттеуші Рональд Мелзак осыны жасауға тырысты. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Оның жұмысы ауырсынуды тек 0-ден 10-ға дейінгі шкала бойынша өлшеу ғана емес, сонымен қатар адамның оны қалай сезінетінін ескеруге бағытталған алғашқы әрекеттердің бірі болды.
Мелзак американдық психометрист Уоррен С. Торгерсонмен бірлесіп, Мак-Гилл ауырсыну сауалнамасын әзірледі. Онда пациент ауырсынуға баға қою ғана емес, сезімді дәлірек сипаттайтын сөздерді таңдады: мысалы, «күйдіргіш», «атылғыш», «қысқыш», «доғал», «қажытатын» немесе «төзгісіз».
Зерттеушілер адамдар ауырсынуды сипаттау үшін қолданатын 100-ден астам сөзді жинап, оларды мағынасы мен қарқындылығы бойынша топтастырды. Сауалнаманың соңғы нұсқасында топтарға бөлінген 78 дескриптор қалды.
Әр таңдалған сөзге белгілі бір балл сәйкес келді. Осы балдардың қосындысы PRI — ауырсыну индексін құрады. Ол неғұрлым жоғары болса, осы әдіс аясында ауырсыну соғұрлым қарқынды және ауыр саналды.
1984 жылы жарияланған жұмысында Мелзак босану кезіндегі ауырсынуды жеке қарастырды. Әріптестерімен бірге ол оның қарқындылығына физикалық және психологиялық факторлардың қалай әсер ететінін зерттеді.
Ең жоғары көрсеткіштерге ие жағдайлардың қатарында:
Салыстыру үшін сол кестеде жарақаттан кейінгі ауырсыну шамамен мынадай көрсеткіштерге ие болды: көгеру — 22, сынық — 20, кесік — 18, жыртылған жара — 17, созылу — 15 балл.
Бірақ авторлар бір ауырсыну екіншісінен нашар деп сенімді түрде айтуға болмайтынын атап өтті. Ауырсыну — көптеген факторлар әсер ететін субъективті тәжірибе.
Мелзактың жұмысы ауырсынуды зерттеудегі маңызды кезең болды, бірақ оның нәтижелерін ең ауыр аурулардың нақты тізімі ретінде пайдалануға болмайды.
Біріншіден, салыстыруға шектеулі жағдайлар жиынтығы қатысты. Оған өте ауыр деп саналатын көптеген аурулар мен ауырсыну синдромдары кірмеді.
Екіншіден, бірдей жағдайлар салыстырылмады. Мысалы, жарақаттан кейінгі ауырсыну — бұл жедел жағдай, ал фантомдық ауырсыну немесе невралгияның кейбір түрлері айлар мен жылдар бойы сақталуы мүмкін.
Сонымен қатар, өлшеу әдісінің өзінде шектеулер бар. Сауалнама адамның ауырсынуын қалай сипаттайтынын бағалайды. Оның «күшін» өлшейтін қандай да бір құрылғы жоқ.
Кейінірек зерттеулерде Мелзактың ескі салыстыруында болмаған жағдайлар пайда болды.
Мысалы, кластерлік бас ауруы. 2021 жылғы зерттеуде кластерлік бас ауруы бар 1604 адам оның қарқындылығын 0-ден 10-ға дейінгі шкала бойынша бағалады. Орташа баға 9,7 баллды құрады, сонымен қатар қатысушылардың 72,1%-ы максималды 10 балл қойды.
Салыстыру үшін осы зерттеуде босану кезіндегі ауырсынудың орташа бағасы 7,2, панкреатит кезінде — 7,0, ал бүйрек тастары кезінде — 6,9 балл болды.
Тағы бір жағдай — үшкіл нервтің невралгиясы. 158 пациенттің қатысуымен жүргізілген зерттеуде қатысушылардың 58%-ы атылғыш ауырсыну ұстамаларын орташа есеппен 10-нан 10 балға бағалады. Тіпті шайнау, бетке қол тигізу, тіс тазалау немесе сөйлесу сияқты қарапайым әрекеттер көптеген адамдарда ұстаманы тудыруы мүмкін еді.
Қазіргі жарияланымдарда кешенді регионарлық ауырсыну синдромы (CRPS), орталық инсульттан кейінгі ауырсыну және жұлын жарақатынан кейінгі ауырсыну да талқыланады. Осы жағдайлардың кейбіреулері бұрынғы зерттеулерде өте жоғары бағаларға ие болды.
Сонымен, медицинада «ең қорқынышты ауырсынулардың» бірыңғай рейтингі жоқ, бірақ ерекше қарқынды ауырсыну тудыруға қабілетті жағдайлардың тізімі бар.
Бұған дейін Kursiv Health неврологпен бірлесіп орталық сенситизация туралы — ауырсыну жүйке жүйесінде «бекіп», созылмалы болатын жағдай туралы бірлескен материал жазған болатын. Дәрігер ауырсынуды шыдаудың қаншалықты қауіпті екенін айтты.
Егер мақала сізде алаңдаушылық тудырса, оны жасанды психологпен талқылаңыз.