Аустралиялық Жасылдар партиясының сенаторы Сара Хансон-Янг АҚШ әскери ату жазасының «варварлық» трансляциясын немесе тікелей эфирін бұғаттауды талап етті, алайда Австралия үкіметінің мұны істей алатыны немесе істеуге дайын екені белгісіз. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Байланыс департаменті бұқаралық ақпарат құралдарын Нидал Малик Хасанның ату жазасы туралы хабарлауда «жауапкершілікпен әрекет етуге» шақырды. Пентагон бұл жазаны 3 желтоқсанда тікелей эфирде көрсететінін мәлімдеді. Алайда Австралия федералдық үкіметінің дереккөздері одақтас елдің өз заңды ісін жүргізуіне шектеу қою мүмкіндігі шектеулі болуы мүмкін екенін айтты.
Хасан — 56 жастағы бұрынғы әскери психиатр. Ол 2013 жылы әскери алқабилердің шешімімен 13 адамды қасақана өлтірді және 32 адамды өлтіруге әрекет жасады деп айыпталып, өлім жазасына кесілген. Қаза тапқан 13 адамның 12-сі және жараланған 30 адам әскери қызметшілер болған.
АҚШ үкіметі өткен аптада оның ату жазасын тікелей эфирде көрсететінін мәлімдеді, бірақ трансляция қалай және қай платформада жүзеге асатынын нақтылаған жоқ.
Бұл жоспар АҚШ-та және халықаралық деңгейде қатты алаңдаушылық тудырды. Саясаткерлер, діни көшбасшылар және адам құқықтарын қорғаушылар сын айтып, Трамп әкімшілігін Иран мен Ауғанстандағы диктатураларға теңеді.
Біріккен Ұлттар Ұйымының адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссарының кеңсесі жұма күні бұл өлтіріруді көрсету жария ату жазасына айналып, «азаптауға қатаң тыйым салуды бұзады» деп ескертті.
Жасылдар партиясының байланыс жөніндегі өкілі Хансон-Янг министр Аника Уэллске және eSafety комиссиясына хат жазып, ату жазасының Австралияда таратылуын немесе интернетте қолжетімді болуын бұғаттау үшін «қажетті шаралардың барлығын» қолдануға шақырды. Ол мұны «ар-ожданға сыймайтын, жиіркенішті әрекет» деп атады.
ABC телеарнасына берген сұхбатында Хансон-Янг: «Меніңше, бұл өте шокирующий және варварлық, австралиялықтар мұны экрандарында көргісі келмейді», — деді.
Оның хатында үкіметке «алдын ала» шаралар қабылдап, YouTube, Meta, TikTok және стриминг қызметтеріне бейненің Австралияда қолжетімді болуына жол бермеу керектігін ескерту ұсынылды. Хансон-Янг сондай-ақ eSafety комиссиясы ату жазасының трансляциясына жол берген «кез келген ірі платформаға» қарсы реттеушілік шаралар қолдануы керек деді.
«Бұған әрекетсіздік миллиондаған австралиялықтың онлайн қауіпсіздігіне қауіп төндіреді», — деп жазды ол.
Оның үндеуі саяси спектрдің екі жағында да қолдау тапты. One Nation партиясының депутаты Барнаби Джойс ату жазасының жария сипатын «римдік амфитеатр» деп атап, News 24 телеарнасына: «Мен ешбір баланың, тіпті кез келген адамның басқа адамның ату жазасына ұшырағанын көруін қаламаймын», — деді.
Көлеңкелі қазынашы Тим Уилсон ату жазасының трансляциясына жол беру «өте проблемалы» болатынын айтты, бірақ интернетте «цензуралық тыйым» енгізуге жол ашудан қауіптенетінін қосты.
«Егер бұл тікелей эфирде көрсетілсе, интернеттегі мазмұнды бұғаттау және онлайн цензура порталын құру үшін жасанды негіз жасамай, мұны қалай іске асырасыз?» — деді ол ABC телеарнасына.
Онлайн қауіпсіздік туралы заңға сәйкес, eSafety комиссары платформаларға австралиялықтардың Австралияның жіктеу кодексіне сәйкес «жіктеуден бас тартылған» санатқа жататын нақты жазбаларға қолжетімділігін бұғаттауды бұйыруға құқылы. Ақыр соңында, кеңсе немесе жіктеу кеңесі бейненің — егер ол жалғасса — «қылмыс, қатыгездік, зорлық-зомбылық немесе жиіркенішті құбылыстарды ақылға қонымды ересектер қабылдайтын мораль, әдеп және әдептілік стандарттарына қайшы келетіндей» деңгейге сәйкес келетінін анықтауы керек.
Ең танымал мысал — 2024 жылы eSafety комиссары Сидней шіркеуіндегі епископтың пышақталуы туралы бейнені алып тастауды бұйырған кезде, Илон Масктың X платформасы бұған қарсы шықты. Бұл eSafety-дің талаптарын алып тастаудан австралиялықтардың мазмұнға қолжетімділігін бұғаттауға ауыстыруға әкелді.
eSafety өткен жылы оңшыл инфлюенсер Чарли Кирктің атылуы туралы бейнелерді алып тастауды бұйыру үшін тағы да осы өкілеттікті пайдаланды. X бейненің жіктелуіне қарсы шықты, ал жіктеу кеңесі бейненің рейтингін «жіктеуден бас тартылғаннан» R18+ деңгейіне дейін төмендетті.
Уэллстің кеңсесі мен eSafety комиссиясына пікір сұрап хабарластық.
Инфрақұрылым, көлік, өңірлік даму, байланыс, спорт және өнер департаментінің өкілі телеарналар сияқты ірі хабар таратушылар «зорлық-зомбылық немесе азапты мазмұн туралы хабарлау ережелерін сақтауы керек» деді.
«Олардың өз хабарламаларына қатаң редакциялық бақылау жүргізіп, бұл мәселе туралы хабарлауда жауапкершілікпен әрекет етуі күтіледі», — делінген мәлімдемеде.
Үкімет дереккөздері қандай шара қолдануға болатынын зерттеп жатқанын айтты. Алайда мұндай ату жазасы Австралия заңнамасы бойынша заңды екені ескерілді.