Аустралияда алғаш рет санақ парағында адамдар өзінің жыныстық бағыты мен туған кездегі жынысынан өзгеше гендерлік сәйкестігін көрсете алады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Associated Press басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Әр бес жыл сайын өтетін санақта алғаш рет енгізілген бұл сұрақтар даулы пікірталас тудырды. 66 сұрақтан тұратын санақ 11 тамызда өтті және бұл 2011 жылдан бері орталықшыл-солшыл Лейбористік партия үкіметі кезіндегі алғашқы санақ болып отыр. Қазіргі лейбористік үкімет бұл сұрақтарды екі жыл бұрын «жіктеуші» деп уақытша алып тастаған еді, алайда қазір оларды қайта енгізуге шешім қабылдады. Екі сұрақ та 16 жастан асқан үй мүшелеріне арналған.
Жыныстық бағдар сұрағының жауап нұсқалары: гетеросексуал, гей немесе лесбиянка, бисексуал, білмеймін, жауап бергім келмейді немесе респонденттің қалауы бойынша арнайы бос орынға жазылатын басқа термин.
Туған кездегі жыныстан өзгеше гендерлік сәйкестік сұрағының нұсқалары: ер, әйел, бинарлы емес, жауап бергім келмейді немесе респондент ұсынатын басқа термин.
Гендерлік және жыныстық бағдар сұрақтары міндетті емес, 1911 жылдан бері санақта бар дін туралы сұрақ сияқты.
Лейбористік партия 2022 жылғы сайлау алдындағы науқан кезінде келесі санаққа мұндай сұрақтарды енгізуді уәде еткен болатын. Сол сайлауда партия тоғыз жыл үкіметтен тыс болғаннан кейін билікке келді.
Аустралия үкіметі әр санақтың тақырыптарын анықтайды, ал Аустралия статистика бюросы сұрақтардың мәтінін шешеді.
2024 жылы үкімет әлеуметтік бірлікті сақтау мақсатында 2021 жылғы санақ сұрақтарынан ауытқымауға шешім қабылдады. «Біз қазір қоғамда жіктеуші пікірталастар ашқымыз келмейді», — деді вице-премьер Ричард Марлес 2024 жылдың тамызында.
Алайда, ЛГБТҚ+ белсенділерінің қарсылығы мен кейбір лейбористік заң шығарушылардың сынынан кейін үкімет бір апта ішінде шешімін өзгертті. Марлес сөйлегеннен екі күн өткен соң, премьер-министр Энтони Альбанезе радио сұхбатында келесі санаққа жыныстық бағдар туралы сұрақ енгізілетінін растады. Альбанезе 2022 жылы қызметке кіріскеннен бері Сиднейдегі жыл сайынғы гей-лесбиянкалар шеруіне екі рет қатысқан гетеросексуал.
Аустралия статистика бюросының бас статистигі Дэвид Грюн санақ алдындағы қоғамдық тыңдаулар кезінде «гендер мен жыныстық бағдар туралы сұрақтарға айтарлықтай қызығушылық» анықталғанын айтты. «Халықтың бір бөлігі үшін бұл ақпаратты жинау өте маңызды. Бірақ басқалар үшін бұл олар бөліскісі келмейтін ақпарат», — деді Грюн Australian Broadcasting Corp-қа берген сұхбатында, сұрақтарды міндетті емес ету шешіміне сілтеме жасап.
Аустралия ұлттық университетінің демографы Лиз Аллен Аустралияның гендер мен жыныстық бағдарды санақта қарастыруда кейбір озық елдерден кешігіп жатқанын айтты. Ұлыбритания 2021 жылы, Жаңа Зеландия 2023 жылы, ал Канада үш ай бұрын осыған ұқсас сұрақтар қойған.
«Біз бұл сұрақтар туралы біраз уақыт айтып келеміз, бірақ алдыңғы үкімет дәлелдерге қарамастан оларды санаққа енгізуге көнбейтінін көрсетті. Сондықтан Аустралия статистика бюросы оларға бұл сұрақтарды ұсынбады», — деді Аллен.
Аллен бұл сұрақтардың одан әрі тереңдетіліп, респонденттерден интерсекс екенін сұрау қажеттігін айтты. Интерсекс — бұл хромосомалар, гормондар немесе жыныс мүшелері ер немесе әйелдің типтік анықтамасына сәйкес келмейтін биологиялық жыныс белгілерімен туылған адамдарға қолданылатын термин.
АҚШ-тың 2020 жылғы санағында гендер туралы сұраққа тек екі жауап нұсқасы болды: ер немесе әйел. Онжылдықта бір рет өтетін бұл санақта жыныстық бағдар туралы арнайы сұралмады. Алайда, сол жылы алғаш рет бір жынысты қарым-қатынастарды үй шаруашылығы қарым-қатынас өрісінде көрсетуге рұқсат етілді.