Мьянманың тақтан тайдырылған көшбасшысы Аун Сан Су Чжидің ұлы Ким Арис анасымен бес жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет сөйлескеннен кейін оның физикалық және психикалық жағдайы жақсы болғанымен, толық дерлік оқшаулауда өмір сүріп жатқанын мәлімдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

«Ол әлі де ақыл-ойы жағынан сау, ал физикалық тұрғыдан күшті естіледі», — деді Ким Арис. «Менің ойымша, оның айналасында әскерилер мен полицейлерден басқа ешкім жоқ, сондықтан мен түсінгенімдей, ол іс жүзінде жалғыз камерада ұсталып отыр».

2021 жылғы әскери төңкеріс нәтижесінде биліктен кетірілген Нобель бейбітшілік сыйлығының лауреаты астанадағы белгісіз жерге көшірілген. «Оның қайда екенін әлі толық білмеймін», — деді Арис. «Менің ойымша, бұл Нейпьидоудағы қоршалған, айналасында бұталы жері бар резиденция».

Өмірінің көп бөлігін Ұлыбританияда өткізген, марқұм әкесі британдық тарихшы болған Арис бейсенбі күні Лондондағы Мьянма елшілігінде анасымен сөйлесуге рұқсат алды. Ол әңгімелесу мүмкіндігін құптағанымен, шақыру елдің әскери басшыларының «қоғаммен байланыс» науқанының бөлігі екенін айтты.

Бұрынғы хунта басшысы Мин Аун Хлайн халықаралық дипломатиялық байланыстарды қалпына келтіруге тырысып, сәуірде кеңінен жалған деп айыпталған сайлаудан кейін әскери киімін азаматтық киімге ауыстырды.

Активистер Аун Сан Су Чжи мен тағы ондаған саяси тұтқындар үшін «өмір сүргенінің дәлелін» талап етіп келді. Тамызда ол Қызыл Крест сапары кезінде ақыры фотосуретке түсті. Өткен аптада үкімет өкілі оның ағаш қапталған бөлмеде күлімсіреп отырғанын, шенеуніктер оған Британия королі Чарльз сыйлаған екі бағбандық кітапты тапсырып жатқанын бейнелейтін суреттерді жариялады. Артындағы қабырғадағы қағаз күнтізбеде күн көрсетілген.

Арис бұл фотосессиялар режимнің бұрын да ұлттық символ анасын әділ қарауда деп көрсету үшін қолданған белгілі айла-шарғылары екенін айтты. Қастандырылған ұлт-азаттық қаһарманы генерал Аун Санның қызы 1980 жылдардың соңынан бері демократиялық қозғалыстарға жетекшілік еткені үшін өмірінің көп бөлігін үй қамауында өткізді.

«Ол әлемнің қалған бөлігінен толығымен оқшауланған. Менің ойымша, ол өзі орналасқан жерден тыс жерде не болып жатқанын білмейді, өйткені оған газет, радио немесе теледидар ұстауға рұқсат етілмеген», — деді Арис. «Ол бес жыл бойы жалған, саяси себептермен айыпталып қамауда отыр және ол босатылуы керек».

Онжылдықтар бойы генералдар билеген және батыс санкцияларынан зардап шеккен Мьянма Аун Сан Су Чжиге 2015 жылғы сайлауға қатысуға рұқсат берілгеннен кейін қысқаша демократиялық сәтті бастан кешірді, оның партиясы басым жеңіске жетті. Ол азаматтық-әскери билікті бөлісу келісімі бойынша «мемлекеттік кеңесші» рөлін атқарды.

Оның халықаралық беделі 2016-2017 жылдардағы рохинджа мұсылмандарын жаппай өлтіру және қуып шығу оқиғаларынан кейін тез арада нұқсан келді. Аун Сан Су Чжи Гаагадағы Халықаралық әділет сотына ұшып барып, әскери бөлімшелер «пропорционалды емес күш» қолданған болуы мүмкін екенін мойындағанымен, үкіметті геноцид айыптауларына қарсы қорғады.

Арис анасы рохинджа дағдарысы туралы ешқашан «үнсіз» болмағанын және оның бұл мәселеде айтқандары «томдарды толтыра алатынын» айтты. Оның басшылығымен Мьянма ішкі тергеу бастап, БҰҰ-ның бұрынғы бас хатшысы Кофи Аннанды комиссияға жетекшілік етуге тағайындады.

Ол сондай-ақ мемлекеттік кеңесші ретінде Аун Сан Су Чжи «әрдайым арқанда жүргенін», әскерилер оның нәзік билігін кез келген сәтте тартып ала алатынын білгенін қосты.

«Ол басқарғысы келген өте қиын жолмен қол жеткізілген жас демократия бір жіппен ұсталып тұрды», — деді ол. «Әскерилер кез келген сәтте билікті басып ала алатын, және олар анамның жағдайын әлдеқайда қиындатуға және оның орнын әлсіретуге барынша тырысты. Менің ойымша, олар бұл тұрғыда өте жақсы жұмыс істеді».

2021 жылы әскерилердің билікті басып алуы 100 000-нан астам адамның өмірін қиған азаматтық соғысты тудырды, деп хабарлайды қақтығыстарды бақылаушылар.

Арис анасына деген жаһандық қоғамдық қолдау рохинджа дағдарысынан бері «керемет түрде азайғанын» және бүкіл ел қазір халықаралық назардың жетіспеушілігінен зардап шегіп жатқанын айтты. Көптеген үкіметтер Аун Сан Су Чжиді босатуға шақырғанымен, ол бұрынғыдай халықаралық сүйікті тұлға ретінде қарастырылмайды.

«Анамды былай қойғанда, Бирмада болып жатқан жағдайды адамдардың елемеуі рохинджаға жасалған әрекеттерге байланысты болмауы керек», — деді ол елдің бұрынғы атауын қолданып. «Кейде адамдар: „О, рохинджаға қалай қарағанын көріңіз. Бирмада болып жатқанды елемеуге болады“ — дейді.»