Австралияның ғылыми-зерттеу агенттігі CSIRO Хобарт жағалауынан шағын экипажсыз кемені Антарктиданы айналатын айларға созылатын сапарға жіберді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Ұзындығы жеті метр, үлкен каякқа ұқсайтын, жарық қызғылт сары түсті кеме қолайсыз суларда шамамен 22 000 км жол жүреді деп күтілуде. Ол қуатты батыс желдерімен және күн энергиясымен қозғалады. Бұл қашықтық Сидней мен Перт арасындағы қашықтықтан жеті есе артық.
Жол бойы ол алып толқындарға, мұздай суыққа, қаһарлы желдерге, тіпті қызыққан итбалық пен альбатроспен кездесуі мүмкін.
Миссияның мақсаты — мұхит пен атмосферадағы көмірқышқыл газы туралы деректер жинап, ғалымдарға мұхиттың көміртекті сіңіру рөлін жақсырақ түсінуге көмектесу.
CSIRO-ның бас ғылыми қызметкері доктор Элизабет Шэдвик кеме Хобарттан шыққан соң шығысқа қарай Жаңа Зеландияға қарай жүзіп, «ақырында Оңтүстік Американың оңтүстігі мен Антарктида арасындағы Дрейк бұғазынан өтіп, содан кейін Оңтүстік Африканың жанынан өтіп, бізге қайта оралады, біз оны сонда алып қоямыз» деді.
Ол кемені жеті-тоғыз айдан кейін қайта көруді үміт етеді.
АҚШ-тың Saildrone теңіз компаниясы жасаған автономды кеме осы батыл сапарға төтеп беретіндей жобаланған: оны тік ұстап тұратын ауыр киль, бағыттайтын руль және су бетінен жоғары шығып тұратын бекітілген күн желкені бар. Оны компания қашықтан бақылап, спутник арқылы үнемі хабарласып отырады, қажет болса, дұрыс бағытқа итермелейді.
«Ол қазірдің өзінде қатты соққыға ұшырады», — деді Шэдвик. «Бұл өте берік шағын құрылғы. Біз оны жібергеннен кейінгі күні-ақ сегіз метрлік толқындар мен 35 түйінді желді көрдік».
Оның сапары барысында алынатын өлшемдер — жел жылдамдығы, атмосфералық қысым, күн радиациясы, мұхит температурасы, тұздылық пен хлорофилл, сондай-ақ су мен ауадағы көмірқышқыл газының деңгейі — ғалымдарға мұхиттың жаһандық жылынудағы рөлін жақсырақ түсінуге көмектеседі деп күтілуде.
«Мұхит жыл сайын антропогендік, яғни адамнан шыққан шығарындылардың шамамен үштен бірін сіңіру арқылы бәрімізге үлкен қызмет етіп жатыр», — деді Шэдвик. Оның айтуынша, Антарктиданы қоршаған Оңтүстік мұхит маңызды рөл атқарады. «Егер біз адам шығарындыларын сіңіретін осы мұхит қызметіне сенуді жалғастырғымыз келсе, оның болашақта қалай өзгеруі мүмкін екенін түсінуіміз керек».
Ол Хобарт пен Антарктида арасында жүзетін экипажы бар зерттеу кемелері мұхиттың тек шектеулі бөлігін ғана шарлайтынын айтты. Автономды кеме үлкенірек қашықтық пен уақыт бойы деректер жинайды, соның ішінде полярлық қыстағы маңызды өлшемдерді де.
Бұл кеме төрт кемеден тұратын флоттың біріншісі. Қалғандары үш айлық аралықпен жіберіледі деп жоспарланған. Олар Оңтүстік, Тынық, Атлант және Үнді мұхиттарына, әсіресе қыс мезгілінде таратылады.
Ғалымдар миссия порталы арқылы ақпаратты дерлік нақты уақытта ала алады, ал кемелер базалық айлаққа оралған соң, барлық деректер мен бақылаулар сапа тексеруінен өтіп, одан әрі зерттеулер үшін қолжетімді болады.
CSIRO-ның бас ғылыми қызметкері доктор Пеп Канаделл қазбалы отынды жағудан шығатын әрбір тонна көмірқышқыл газының шамамен 500 килограммы мұхит пен орман сіңіргіштерімен жойылатынын айтты. «Бұл климаттың өзгеруіне 50% жеңілдік сияқты», — деді ол.
Бірақ мұхиттар сіңіретін мөлшер бірнеше факторға байланысты өзгеруі мүмкін: судың жылынуы, батыс желдері, мұздың еруі, мұхиттың қышқылдануы және озон қабатындағы тесік. Оның айтуынша, бақылаулар ғалымдарға бұл процестерді дәлірек модельдеуге және олардың болашақта қалай өзгеруі мүмкін екенін түсінуге мүмкіндік береді.
Жаһандық климаттағы мұхит айналымының рөлін зерттейтін, бірақ бұл зерттеу жобасына қатыспаған Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің профессоры Мэтью Ингланд мұхиттардың қанша сіңіретінін және оның қалай өзгеріп жатқанын өлшеу өте маңызды екенін айтты.
«Біздің атмосфераға шығарындылардың көп мөлшері түсіп жатқаны анық. Құрлықтағы өсімдіктер де, мұхиттар да оның үлкен бөлігін сіңіреді», — деді ол. «Біз осы көміртекті сіңіруді қадағалап, сіңірудің нақты қаншалықты үлкен екенін түсінуіміз керек. Егер ол айтарлықтай азая бастаса, онда бұл бізге көміртегі шығарындыларын қысқарту мәселесі одан да үлкен екенін көрсетеді».
Оңтүстік мұхит алып толқындар, дауылды желдер, теңіз мұзы мен дауылдармен «қолайсыз». «Бұл зерттеу кемесі үшін өте қиын өлшеу жағдайлары». Сондықтан отын жақпай, автономды кемемен деректер жинау — «технологияның керемет қолданылуы», — деді ол.