Ғалымдар қауіпті H5 құс тұмауы Австралиядағы итбалықтар мен теңіз арыстандарының популяциясына «қырғын» әкелуі мүмкін деп ескертеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Оңтүстік Австралияда ұзынтұмсық итбалықтарда вирус анықталғаннан кейін мамандар дабыл қағуда. Сенбіде Оңтүстік Австралия еліміздегі сүтқоректілердегі алғашқы жағдайды растады: Лаймстоун-Коусттағы Бичпорт маңынан табылған өлі ұзынтұмсық итбалық H5N1 вирусына оң нәтиже көрсетті.

Дүйсенбіде штат үкіметі Кенгуру аралының жанындағы Пейджес аралдарынан табылған өлі ұзынтұмсық итбалықта екінші күдікті жағдайды хабарлады. CSIRO сынақтарының нәтижесі әлі күтілуде.

Чарльз Дарвин университетінің жетекші сүтқоректілер ғалымы Джон Войнарски вирустың жақын арада итбалықтар мен теңіз арыстандарына тез тарайтынынан қауіптенетінін айтты.

«Қырғын айтарлықтай болуы мүмкін және табиғатты қорғауға елеулі соққы болуы мүмкін», — деді ол.

«Мен әсіресе австралиялық теңіз арыстандары үшін қорқамын, өйткені олардың популяциясы өте аз».

«Алдағы бірнеше аптада вирус Оңтүстік Австралиядағы теңіз арыстандарының популяциясына тез таралуы ықтимал, өйткені теңіз арыстандарының колониялары құстардың көбею орындарына жақын орналасқан».

H5 құс тұмауы Оңтүстік Америка мен суб-Антарктикадағы итбалықтарға әсер етіп, кейбір түрлердің, әсіресе күшіктердің популяциясында апатты шығынға әкелді.

2023 жылы H5N1 Аргентинада 17 000-нан астам оңтүстік піл итбалығының күшігін өлтірді, ал дронмен жүргізілген зерттеулер 2025-2026 жылдары Австралияның Херд аралында 13 000-нан астам өлі оңтүстік піл итбалығының күшігін анықтады.

«Оңтүстік Америкада теңіз арыстандары мен итбалықтарда үлкен инфекция деңгейін көрдік», — деді Тасмания университетінің Антарктикалық аурулар экологы Джейн Янгер.

«Содан кейін Оңтүстік мұхит бойынша оңтүстік піл итбалықтары мен антарктикалық итбалықтарда өте жоғары өлім деңгейін көрдік».

«Кейбір жерлерде бұл сандар астрономиялық».

Австралия суларында итбалықтардың үш түрі кездеседі: ұзынтұмсық итбалық, австралиялық итбалық және жойылып бара жатқан австралиялық теңіз арыстаны. Австралия үкіметі олардың барлығын H5 құс тұмауынан өте жоғары қауіп деп бағалады.

Сарапшылардың айтуынша, Австралияда 12 000-ға жуық теңіз арыстаны қалған — дегенмен соңғы бағалаулар бойынша бұл көрсеткіш 10 000-нан аз — популяцияның төрттен үш бөлігі Оңтүстік Австралияда, қалғаны Батыс Австралияда.

Құс тұмауына күдікті ұзынтұмсық итбалық Пейджес аралдарынан табылды, онда өткен аптада Оңтүстік Австралия үкіметі үлкен айдарлы крачкалардың жаппай қырылғанын хабарлаған болатын. Бұл аралдар Австралиядағы теңіз арыстандарының ірі көбею колонияларының біріне ие, ал ұзынтұмсық итбалықтар бұл аймаққа жиі келеді.

Янгер Австралияның итбалықтары мен теңіз арыстандарының жағдайы қандай болатынына белгісіздік бар екенін, бірақ Оңтүстік Америка мен Оңтүстік мұхиттағы өлім деңгейі «мені қатты алаңдатады» деді.

«Австралияда небәрі 12 000 теңіз арыстаны бар», — деді ол.

«Мысалы, піл итбалықтары сияқты басқа түрлер үшін біз бұл вирустан әлдеқайда көп өлімді көрдік».

«Бұл түрді жойып жібермеуіне үміттенеміз, бірақ бұл мүмкін».

Янгер итбалықтар мен теңіз арыстандарының H5N1 вирусына осал екенін айтты, өйткені олар вирус жұқтырған теңіз құстарымен қатар орналасқан үлкен колонияларда жиналады. Қоршаған орта, соның ішінде су мен жағажайлар да вируспен ластануы мүмкін.

H5N1 құстардан итбалықтарға немесе итбалықтар арасында берілуі мүмкін.

«Қазіргі уақытта құстардың жаппай қырылуы байқалады және бұл инфекция қоршаған ортаның ластануына әкеледі», — деді Сидней университетінің ветеринария мектебінің итбалық маманы Рэйчел Грей.

«Сүтқоректілер жұқтырғаннан кейін, сүтқоректілерден сүтқоректілерге берілуі ықтимал, бұл түр арасында тезірек таралуға ықпал ететіндіктен алаңдатады».

Сүтқоректілерде H5 құс тұмауын емдеуге арналған тіркелген вакциналар жоқ, бірақ Америка Құрама Штаттары итбалықтардың аз санына эксперименталды сынақтар жүргізді.

Оңтүстік Австралия үкіметі өткен аптада Кенгуру аралындағы Сил-Бэйдегі австралиялық теңіз арыстандары сияқты жоғары қауіпті сүтқоректілерді вакцинациялау мүмкіндіктерін зерттеп жатқанын хабарлады.