Австралияның федералды полициясы (AFP) және ACT полициясы Канберрадағы жасөспірімді қате тұтқындау оқиғасына қатысты сынға ұшырады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Омбудсмен Айан Андерсонның қатаң тергеуіне сәйкес, 2025 жылдың қарашасында болған оқиға кезінде полиция 17 жастағы абориген жасөспірімді (есепте Джай деп аталған) ауыр тонау күдіктісі деп қателесіп, оған қару көздеген.
Оқиғаның мән-жайы
2025 жылдың 11 қарашасында кешке Джай Водендегі автобусқа отырған. ACT полициясы автобусты тоқтатып, үш офицер қаруларын суырып ішке кірген. Джайды автобустан қарумен түсіріп, жерге жығып, қолына кісен салып, тұтқындаған.
90 секундтан аз уақыт ішінде полиция қателескенін түсінген. Олар оны ауыр тонау күдіктісімен шатастырған. Полиция Джайды босатып, кешірім сұрап, оны іздестірген. Содан кейін ол автобусқа қайта отырып, жолын жалғастырған. Омбудсменнің есебінде айтылғандай, полиция оның атын сұрамаған, жасын растамаған немесе отбасы мүшесіне хабарласу үшін деректерді сұрамаған.
Омбудсменнің қорытындысы
Айан Андерсон Джайды тұтқындаудан босатылғаннан кейін оны "орынсыз және заңсыз" іздестірген деген қорытындыға келген. Ол полиция қызметкерлерінің бірі: "Міне, мүмкіндік. Ол біз іздеген адам емес екенін білсек те, оны бәрібір іздестірейік" дегенін айтқан.
"Мен үшін олардың бұл көзқарасы таңқаларлық болды", - деді Андерсон.
Омбудсмен Джайдың аборигендік тегі күш қолданудың артуына әкелгеніне ешқандай дәлел таппаған. Бірақ Андерсон AFP-те "нәсілдік профильдеудің" нақты анықтамасы жоқ екеніне алаңдаушылық білдірген.
Отбасының мәлімдемесі
Сәуір айында омбудсменге берген мәлімдемесінде Джайдың отбасы оқиғаның "бәрімізге ауыр тигенін" айтқан. "Біз өзімізді дәрменсіз сезіндік. Қорқынышты болды. Біз оны сол сәтте қорғай алмайтынымызды сезіндік, бұл ешбір отбасы сезінбеуі керек", - деді олар.
"Алға жылжудың жалғыз жолы - ACT полициясы шынымен тыңдап, қателіктерін мойындап, тек Джай үшін емес, барлық балаларымыз бен болашақ ұрпақтарымыз үшін жақсырақ болуға міндеттенуі", - деп қосты олар.
Нәсілдік сипаттама мәселесі
Тонау күдіктісінің сипаттамасында "абориген ер адам" деген термин қолданылған. Андерсон "абориген" сөзін физикалық сипаттама ретінде қолданудың "ескірген, стереотиптік физикалық белгілерге" сүйенетінін айтып, бұл тиімсіз деп санаған.
Ол ACT полициясының тез өзгеретін оқиғаға жауап бергенін мойындағанымен, күш құрылымдарының Бірінші ұлттар қауымдастықтарымен байланысын жақсартуға және "олардың әрекеттеріне тап болған бейкүнә адамдарға" кейінгі көмек көрсетуге мүмкіндіктер бар деп қорытындылаған.
"Барлығы оқиға 4 минуттан аз уақытқа созылды. Бірақ ол және оның салдары Джай мен оның отбасына, сондай-ақ ACT полициясы мен ACT-тің аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының қауымдастықтары арасындағы қазірдің өзінде нәзік қарым-қатынасқа ауыр әсер етті", - делінген есепте.
Ұсыныстар мен қабылдау
Есептің ұсыныстарына ACT полициясының нәсілді физикалық белгілерді сипаттау үшін қолдануды қайта қарауы және объективті сипаттамаларды қабылдауы, сондай-ақ "Alpha 8" рөлін атқаратын офицерлерге оқиғаны басқару туралы шешім қабылдауға көмектесетін нақты нұсқаулықтар әзірлеу кіреді. Alpha 8 - кезекші инспекторға тағайындалған рөл, ол полиция ресурстарына стратегиялық шолу жасауға жауапты.
Екі ұсыныс та қабылданған. AFP Австралияның нәсілдік кемсітушілік туралы заңының мақсаттарына сәйкес келетін "нәсілдік профильдеудің" нақты анықтамасын белгілеу ұсынысын қағидатты түрде қабылдады. Алайда AFP бұл анықтаманы кәсіби стандарттар туралы бұйрығына енгізу орынды емес деп санайды. Ол AFP мен ACT полициясының басқару жүйесіне қосымша нақтылау қажет пе, соны анықтау үшін шолу жүргізетінін мәлімдеді.
AFP комиссары Крисси Барретт омбудсменге жолдаған хатында "үздіксіз жетілдіруге және қауымдастық пен полиция арасындағы сенімді қалпына келтіруге, қарым-қатынастарды нығайтуға" міндетті екенін айтқан.
Өткен жылы ACT-тің бас полиция офицері Скотт Ли оқиғаға байланысты кешірім сұрап, Джайға, оның отбасына және жалпы абориген қауымдастығына келтірілген жарақатты мойындаған. Ли омбудсменге ACT-тің Бірінші ұлттар қауымдастығымен қарым-қатынасты нығайтуға міндетті екенін айтқан.