Еуропаны шарпыған орман өрттері Канберрадағы сарапшы Марта Йебраға өте жақын, ол Испаниядан шыққан. Ол әлемдегі ең өрт қауіпті ландшафттардың бірі саналатын Австралиядағы өрттермен күресудің әдістерін әзірлеуге жылдар бойы еңбек етіп келеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Йебра Австралияның ең ауыр өрт маусымынан кейін құрылған Орман өрттері бойынша зерттеу орталығының жетекшісі. Оның командасы спутниктер, дрондар және жасанды интеллект сияқты технологияларды өртті жақсырақ анықтау үшін, сондай-ақ тәжірибелі өрт сөндірушілердің білімін пайдаланады.
Дегенмен, Австралияда мыңдаған жылдар бойы жинақталған және ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келе жатқан білім де маңызды. Өртті қолдану елдің аборигендік мәдениетінің бір бөлігі болып табылады, бірақ бұл білімнің құндылығы соңғы жылдары ғана мойындалды.
Йебра инновациялық жобаны басқарды, ол аборигендердің мыңжылдық білімін спутниктік суреттермен біріктіріп, өрттің ең ықтимал орындарын анықтауға көмектеседі. Спутниктік суреттер ландшафттағы «отын ылғалдылығын» көрсетеді, бірақ бұл деректер үлкен суреттің бір бөлігі ғана.
Міне, осы жерде Адриан Уэбстер сияқты адамдар маңызды рөл атқарады. Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік жағалауында өскен Уэбстер ақсақалдардан қоршаған ортаны оқуды үйренді. Ол өсімдіктердің түсі мен иісі, ағаштардың көлеңкесі сияқты жергілікті экологиялық білімді пайдаланып, Йебра командасының спутниктік суреттеріндегі ақпаратты тексере алады.
«Онда керемет деректер болды, бірақ оның жерде нені білдіретіні туралы түсінік болмады, сондықтан ол пайдасыз болды», - дейді ол. «Бірақ аборигендік көзқарас тұрғысынан ол пайдасыз емес еді. Бұл ел бойынша сізді бағыттай алатын карта болды және оны түсінсеңіз, сізді тікелей өртенуге дайын жерге апарады».
Уэбстердің айтуынша, жерді бағалау «сөзбе-сөз қазып, жер астына түсуді» қамтиды. «Біз жер асты деңгейін қарастырамыз, содан кейін одан жоғары, төбеге дейін».
Йебра Уэбстердің жергілікті білімі мен спутниктік деректер арасында «тамаша сәйкестік» бар екенін, бұл аборигендік тәжірибе мен батыс ғылымының біріктірілген құндылығын көрсететінін айтты. Оның командасы жобаға көбірек қаржыландыру алуға және абориген қауымдастықтарымен бірлесіп, жерді қорғау және өрттерді басқару жоспарларын әзірлеуге үміттенеді.
Уэбстер үшін бұл «біздің анамызға – Жер планетасына – қайтадан дауыс беру» туралы.
Ежелгі даналықтың заманауи әдістерге әсер етуінің тағы бір мысалы - Австралияның өртке қарсы күресі. Мәдени өртеу деп аталатын бұл әдіс аборигендердің қоршаған ортаны басқару және жермен рухани байланысты сақтау тәжірибесін білдіреді. Оның бір бөлігі - «салқын өрттер» деп аталатын шағын, бақыланатын өрттерді жағу, бұл бір аймақта отынның жиналуына жол бермейді.
«Еуропада ландшафтты жоспарлаудың мұндай мәдени аспектісі жоқ», - дейді Йебра. Испаниядағы өрт ғалымдары қазіргі уақытта елді қиратып жатқан өрттердің себебі ретінде отынның үлкен жиналуын айыптады.
«Испанияда болып жатқан оқиғаны көру қиын, бірақ бұл таңқаларлық емес», - дейді Йебра. «Әсіресе климаттың өзгеруі Оңтүстік Еуропадағы экстремалды өрт ауа-райының жиілігін арттырып жатқандықтан».
Ол Еуропа, соңғы онжылдықтардағы ең нашар өрттермен бетпе-бет келіп, Австралияның өрт сөндіру тәжірибесінен пайда көре алады деп санайды. «Бізде үлкен және жоғары қарқынды орман өрттерімен өмір сүрудің ондаған жылдық тәжірибесі бар», - дейді ол. «Біз орман өрттерін басқарудағы ең үлкен өзгерістердің бірі - өрттерге жай ғана әрекет етуден гөрі тәуекелді болжауға және ертерек әрекет етуге көшу».