Венада өткен МАГАТЭ басқарушылар кеңесінің тұрақты отырысының бірінші күнінде агенттік бас директоры Рафаэль Гросси журналистерге Сирияның бұрынғы президенті Башар Асад тұсында салынып жатқан ядролық реактордың «ядролық қару жасауға тікелей пайдалануға болатын бөлінетін материал өндіруде өте тиімді» конфигурациясы мен техникалық ерекшеліктері болғанын айтты. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Associated Press басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

«Әрине, бұл ешқашан мәлімделген жоқ, әрқашан жоққа шығарылды, сондықтан тағы да айтамын, ниеттерді бағалау мүмкін емес, бірақ бұл бізде болған өте күрделі таралу мәселесі болды және бұл қиын жұмыс болды», — деді Гросси.

Асад режимі кезінде Сирияда Солтүстік Корея салған Дейр-эз-Зор провинциясындағы ядролық реакторды қамтитын кең ауқымды жарияланбаған ядролық бағдарлама болған деп есептеледі.

Асад құлағаннан кейін жаңа үкімет МАГАТЭ инспекторларына бұрынғы күдікті ядролық нысандарға кіруге рұқсат беруге келісті.

Тамыз айындағы Сирияға сапары кезінде МАГАТЭ инспекторлары «қазір ашылған салқындату инфрақұрылымы ядролық реактордікіне сәйкес келетінін» растады. Гросси мен аға инспекторлар тобы елдегі бұрын жарияланбаған нысанға да барды.

Сирия нысанның бар екендігі туралы 17 шілдедегі хатта хабарлап, МАГАТЭ-ні «нысанды және ықтимал табылуы мүмкін кез келген ядролық материалды тексеру мен растауда Сирия билігімен ынтымақтасуға» шақырды.

Өткен сейсенбіде мүше мемлекеттерге таратылған және Associated Press қолы жеткен МАГАТЭ-нің құпия есебінде бұл жаңа нысанда «қаптамасы бар отын таяқшалары түріндегі табиғи уран металы» бар екені айтылған. Агенттік материалды тексеріп, «шамамен 73 тонна табиғи уран металының» бар екенін растады.

Гросси инспекторлар тамыз айында нысанға барғанда, жасырылған ядролық материалға жету үшін «қабырғаларды бұзып», «өте қиын және тар өткелдерден» өтуге мәжбүр болғанын айтты. Нысанда «қораптар шашылып жатқан» деді ол.

Гросси «ең бастысы, бұл материал енді МАГАТЭ кепілдіктерінің астында» екенін және агенттік инспекторлары нысанға камералар орната алғанын айтты.

Ядролық материалдың Сирияда қалатыны немесе шығарылатыны туралы сұраққа Гросси бұл «Сирия үкіметі шешуі тиіс мәселе» екенін айтты. Ол: «Біз олардан бұлай істеуді немесе олай істеуді талап етіп жатқан жоқпыз. Біз үшін маңыздысы — біз бұл материалдың қай жерде екенін соңғы грамына дейін әрқашан білуіміз керек», — деді.

Вашингтондағы Nuclear Threat Initiative ұйымының ядролық материалдар қауіпсіздігі жөніндегі директоры Логан Минц табиғи уран металы ядролық қаруға тікелей жарамсыз екенін, бірақ оны «оны плутонийге айналдыратын жасырын қару бағдарламасына бұруға болатынын» айтты.

Ол материалды тасымалдау қауіпсіз деп танылғаннан кейін оны «сертификатталған контейнерлерде» үшінші елге тасымалдауға болатынын, онда оны «ядролық электр станцияларында пайдалану үшін химиялық тұрақты және кеңінен қолданылатын түрге» қауіпсіз айналдыруға болатынын айтты.

«Кез келген ядролық материалды тасымалдау сияқты, бұл қозғалыс ұрлықтан немесе диверсиядан сенімді қорғауды талап етеді», — деді ол.