Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (АРРФР) 2026 жылға арналған қадағалау қызметінің негізгі басымдықтарын айқындады. Жұмыстың басты векторы реттеуші базаны өзгерту болады. Ведомство 82 жаңа нормативтік құқықтық акт (НҚА) әзірлеп, саланы сараланған бақылау моделіне көшіреді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Жаңа банк туралы заңды іске асыру аясында АРРФР барлық қолданыстағы қаржы институттарының лицензияларын әмбебап банктік лицензияға қайта ресімдейді.
«Қайта ресімдеу рұқсат беру құжаттарын жаңартылған заңнама талаптарына сәйкес келтіру мақсатында қажет және реттеудің жаңа моделі жағдайында екінші деңгейдегі банктердің жұмыс істеуінің бірыңғай құқықтық режимін қамтамасыз етуге бағытталған», — делінген хабарламада.
Тек базалық лицензия алатын ұйымдар үшін реттеуші активтердің максималды мөлшері мен жеке тұлғалардан тартылатын депозиттер көлемі бойынша қатаң лимиттер белгілейді.
82 НҚА енгізу процесі үш кезеңге бөлінген. Бірінші кезеңде 68 акт әзірленіп, қабылданды. Екінші кезеңде төлем қабілетсіз банктерді реттеуді, мінез-құлық қадағалауын және қаржы омбудсменінің жұмысын реттейтін 12 құжат бекітіледі. Үшінші кезеңде деректер витриналарын қалыптастыруға қойылатын талаптарды белгілейтін екі акт қабылдануы күтіледі.
АРРФР проблемалары бар қаржы институттары үшін дағдарысқа қарсы режимдер жүйесін енгізеді. Бұл механизмді іске асыру үшін тоғыз мамандандырылған НҚА қабылданады. Егер банктерді құтқару бойынша мемлекеттік инвестициялық жобаларды іске қосу қажет болса, мемлекеттің шығындарын өтеу нарыққа қатысушылардың міндетті жарналары есебінен жүзеге асырылады. Бұл жүктеменің мөлшері заңнамалық түрде банк секторының жиынтық міндеттемелерінің 0,2% деңгейінде шектелген.
Исламдық қаржы өнімдерін іске асыратын әмбебап лицензиясы бар банктер үшін жеке пруденциялық талаптар енгізіледі. Исламдық операцияларды жүргізуге бөлінген активтердің ең төменгі көлемі кемінде 1 млрд теңге деңгейінде белгіленген. Комплаенс-бақылауды қамтамасыз ету үшін реттеуші банктерді Исламдық қаржыландыру қағидаттары жөніндегі арнайы Кеңес құруға міндеттейді.
АРРФР мен Ұлттық Банктің бірлескен қаулысымен цифрлық қаржы активтерімен жұмыс істеу ережелері бекітіледі. Олармен операцияларды тек реттелетін платформалар арқылы жүргізуге рұқсат етіледі. Пруденциялық нормативтерді есептеу кезінде цифрлық активтердегі позицияларын ескере отырып, бір қарыз алушыға шаққандағы максималды тәуекел ескеріледі.
Активтер сапасын жүйелі бағалау (AQR) жүйесінде де елеулі өзгерістер болады. 2026 жылы АРРФР есептілікті автоматтандырылған өңдеу үшін жасанды интеллект (ЖИ) технологияларын және үлкен деректерді талдау құралдарын енгізу арқылы бұл процесті оңтайландырады. Сонымен қатар, ЖИ модельдік тәуекелдерін басқарудың бірыңғай стандарттары әзірленеді, ал қадағалау әдістемесі 2025 жылғы SREP тексеру нәтижелерін ескере отырып түзетіледі.
Еске салайық, 2025 жылы Қазақстанның қаржы секторы сыртқы белгісіздік пен жаһандық нарықтардағы жоғары құбылмалылық жағдайында дамыды, ал негізгі ішкі фактор инфляциялық қысым болып қалды. Осы жағдайларда Агенттіктің қызметі қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге, қаржы қызметтерін тұтынушылардың құқықтарын қорғауды күшейтуге, бәсекелестік ортаны дамытуға және қаржы нарығының ашықтығын арттыруға, сондай-ақ реттеуші және қадағалау практикасын одан әрі дамытуға бағытталды.