Human Rights Watch (HRW) халықаралық құқық қорғау ұйымы АҚШ-тан Африканың үшінші елдеріне депортациялауды заңсыз және миграцияны тежеу мақсатында адам азабын пайдалану деп бағалады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
HRW есебінде депортацияланғандардың «көбі, тіпті басым бөлігі» өз елдеріне қайтудан басқа практикалық таңдауы жоқ екені, сол елдерде оларға қандай қауіп төнсе де, айтылған. Дональд Трамп 2025 жылы Ақ үйге қайта оралғаннан бері АҚШ деректеріне сілтеме жасаған ұйымның мәліметінше, 500-ден астам адам өздері азаматы болып табылмайтын Африка елдеріне жіберілген.
АҚШ Ішкі қауіпсіздік департаменті (DHS) «үшінші елге шығару — көшелерімізден ең қауіпті қылмыскер заңсыз иммигранттарды аластаудың маңызды қоғамдық қауіпсіздік құралы» деп мәлімдеді. Иммиграциямен күрес Трамптың 2024 жылғы сайлаудағы негізгі уәделерінің бірі болған.
АҚШ-тан 32 депортацияланған адамды қабылдаған Эсватини Йемен, Белиз және Лаостан келген үш адамның жақында өз елдеріне «өз еркімен кеткенін» хабарлады.
HRW-ның айтуынша, депортацияланғандарды қабылдаған кейбір елдер оларды «озбырлықпен ұстап», кейін «қудалау немесе азаптау қаупіне» қарамастан өз елдеріне жіберген. Ұйым Эсватини, Гана және Оңтүстік Суданға жіберілген адамдардың озбырлықпен ұсталып, ұстау кезінде қатыгездікке ұшырағанын мәлімдеді.
Камерун, Экваторлық Гвинея және Ганада депортацияланғандар «қайтаруға жатпау принципін бұзу» қаупіне қарамастан өз елдеріне жіберілген. Бұл принцип адамды азаптау, қатыгездік немесе өмірі мен бостандығына қауіп төнетін елге жібермеуді білдіреді.
Ұйым аты аталмаған АҚШ шенеунігінің Сенат тыңдауында әкімшілік үшін басты мақсат — адамдарды «тура мағынасында ешқайда, дала ортасына тастап кетеміз деп қорқыту» мүмкіндігі екенін айтқанын келтірді. «Мақсат — адамдарды қорқыту», — деді HRW.
Ұйымның АҚШ бағдарламасының уақытша директоры Майкл Гарсиа Боченек: «Адамдарды олар ешқашан аяқ баспаған елдерге депортациялау — миграцияны тежеу құралы ретінде адам азабын тудыруға бағытталған АҚШ саясатының бөлігі», — деді.
DHS BBC-ге берген мәлімдемесінде: «ICE [Иммиграция және кедендік бақылау қызметі] баратын елдерден шығарылатын заңсыз иммигранттардың қауіпсіздігіне дипломатиялық кепілдік алады. Адам ICE қарауынан шыққан соң, ICE ол үшін жауапты болмайды», — деді.
Аталған Африка елдерінің ешқайсысы есепке пікір білдірмеді. Алайда сәрсенбіде үш мигранттың кетуін жариялаған Эсватини «үшінші ел азаматтарының құқықтары, қадір-қасиеті мен әл-ауқаты құрметтеліп, қорғалатынына» берілгенін мәлімдеді.
HRW алты елде — Камерун, Орталық Африка Республикасы, Конго Демократиялық Республикасы, Экваторлық Гвинея, Эсватини және Оңтүстік Суданда — 24 үшінші ел азаматымен сұхбаттасқанын хабарлады. Кейбіреулері депортация рейстерінде «қатыгездікке» ұшырағанын, оның ішінде шамамен 18 сағат бойы кісенделіп, қайда бара жатқанын білмегенін айтты. Оларға «қажетті дәрі-дәрмекке қол жеткізуге рұқсат берілмеген, көбіне жеткілікті тамақ немесе су берілмеген».
«Осы аударымдарды жеңілдететін, кейбіреуі әлі де құпия болып қалатын ашық емес келісімдер — халықаралық адам құқықтары құқығын бұзатын АҚШ саясатының бөлігі», — деді HRW.
Есепке сәйкес, өзін лесбиян, гей, бисексуал немесе трансгендер (ЛГБТ) деп таныстырған кемінде ондаған адам біржынысты қатынастарды қылмыс деп санайтын Африка мемлекеттеріне жіберілген. Олардың арасында бағдары немесе гендерлік сәйкестігіне байланысты өз елдерінде қудалану ықтималдығына орай АҚШ-та қорғау алған босқындар да болған.
Қарашада АҚШ-тан бастапқыда Ганаға депортацияланған нигериялық ер адам бес адаммен бірге Тогога жасырын ауыстырылған соң BBC-ге қорқынышын жеткізген. Ол сепаратистік белсенді топпен байланысы тұтқындалу мен азаптауға әкелуі мүмкін Нигерияға қайтудан қорқатынын айтқан.
HRW Конго Демократиялық Республикасында сәуірде Колумбия, Перу және Эквадордан депортацияланған 15 адамның қыркүйек аяғында ешқайсысы сол жерде қалмағанын, 11-і өз елдеріне қайтқанын АҚШ заңгерінен естігенін мәлімдеді. «Конго Демократиялық Республикасында оларға туындаған белгісіздік пен басқа да жағдайлар осы елдерге қайтарулардың ерікті болғанына күмән келтіреді», — деді ұйым.
65 адамды қабылдаған Экваторлық Гвинея кемінде екі адамды дереу өз елдеріне жіберген. Бурунди өткен айдың соңында АҚШ-тан депортацияланған мигранттарды қабылдауға келіскенін жариялады.