АҚШ-тың мемлекеттік қарызы $40 трлн-ға жетті, ал әлемдік қарыз шамамен $350 трлн-ды құрайды. Осыған байланысты The New York Times обозревателі Пол Вигна көне шумерлік тәжірибені еске алуды ұсынды, онда билеушілер бір жарлықпен жиналған қарыздарды есептен шығара алатын. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

«Амарги» — көне Месопотамияның қарыз кешіру тәжірибесі

Мәселе шамамен 4400 жыл бұрын Месопотамияда қолданылған «амарги» тәжірибесі туралы болып отыр. Билеуші қарыздарды толық есептен шығаруды жариялай алатын, фермерлерге жерді қайтара алатын және іс жүзінде экономикалық өмірді жаңадан бастай алатын. «Амарги» сөзі «анаға қайту» деп аударылады және уақыт өте келе бостандықпен байланыстырыла бастады.

Көне қоғамдар үшін бұл патшаның жомарттығының көрінісі ғана емес еді. Қарыздар фермерлер жерінен айырылып, қарапайым тұрғындар қарыз құлдығына түсетіндей деңгейге жетуі мүмкін еді. Сондықтан билік ауысқан кезде билеушілер мезгіл-мезгіл осындай қаржылық «қайта жүктеуді» ұйымдастыратын.

Тарихи қарсылық

Алайда бұл идея бәріне бірдей ұнамады. Афинадағы ақсүйектер Солонның (көне грек билеушісі және реформаторы) реформаларына қарсы тұрды, ал спарталық патша Агис IV (Спарта билеушісі) қарыздарды есептен шығару әрекетінен кейін өлім жазасына кесілді. Римде Гракхтар ағайындылары (қарапайым азаматтардың мүддесіне реформалар жасаған саясаткерлер) де өз реформаларына қатты қарсылыққа тап болды.

Қазіргі экономикаға сабақ

Вигнаның пікірінше, көне тарих қарапайым нәрсені көрсетеді: ақша мен несие — бұл табиғат заңдары емес, адамдар жасаған ережелер. Демек, теориялық тұрғыдан адамдар ескі жүйе қоғамға қарсы жұмыс істей бастаса, оны өзгерте алады.

Бүгінде АҚШ мемлекеттік қарызға қызмет көрсетуге жыл сайын $1 трлн-нан астам жұмсайды. Автордың өзі заманауи амарги нұсқасы іс жүзінде мүмкін емес екенін мойындайды, алайда әлемдік экономиканың үнемі өсіп келе жатқан қарыздармен қанша уақыт өмір сүре алатыны туралы ойлануды ұсынады.

Бұған дейін «Курсив» Қазақстанның сыртқы қарызы Ресей мен басқа ЕАЭО елдеріне қарағанда тезірек өскенін жазған болатын.