Орегон штатындағы Softstar Shoes компаниясының 30 қызметкері қаңтар айынан бастап кәсіпорынның иесі атанды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бұрынғы жалғыз иесі және бас директоры Трисия Сальсидо (56 жаста) зейнетке шығуды жоспарлап, бизнесті қызметкерлерге сатуды шешті. Ол тағы бірнеше жыл қаржы директоры болып қалады және әріптестері бизнесті жүргізуге көптеген ұсыныстар айтып жатқанын айтады.
«Маған қызметкерлерден жеке электронды хаттар келіп жатыр: «мына идея туралы ойландыңыз ба?» дейді. Бұл бұрын болмаған бизнес түсініктері», - дейді Сальсидо.
2025 жылғы зерттеуге сәйкес, АҚШ-та жылына 600-ге дейін компания қызметкерлеріне сатылады. Мәмілелерді қаржыландыруға арналған инвестициялық қорлар 2024 жылғы 500 миллион доллардан 2025 жылы 865 миллион долларға дейін өсті (78%-ға).
Зерттеулер көрсеткендей, қызметкерлер меншігіндегі компаниялар өнімділігі жоғары, қызметкерлерді жұмыстан шығару ықтималдығы төмен және жоғары жалақы төлейді.
Сальсидо үшін бұл жергілікті жұмыс орындарын сақтау және қолөнер аяқ киім өндірісін АҚШ-тан шығарудың алдын алу тәсілі болды. «Бұл сіздің өміріңіздің жұмысы... көптеген шағын бизнес иелері шынымен қамқорлық жасайды», - дейді ол.
McKinsey консалтингтік фирмасының биылғы есебіне сәйкес, 2035 жылға дейін шамамен 6 миллион американдық шағын және орта компаниялардың «бэби-бумер» иелері зейнетке шығады. Кейбір комментаторлар бұл құбылысты «күміс цунами» деп атайды.
Гарвард бизнес мектебінің доценті Итан Руэн: «Мен бір апта да бизнесін сатқысы келетін иесімен сөйлеспей өтпейді», - дейді. Оның айтуынша, ересек балалар көбінесе отбасылық бизнесті қабылдауға қызығушылық танытпайды.
Руэн мен оның әріптестері қызметкерлер меншігіне көшу көптеген компанияларға аман қалуға көмектеседі деп санайды. Мұндай қадам қызметкерлеріне қамқорлық жасайтын және ірі компанияға немесе жеке капитал фирмасына сатылғаннан кейін не болатынына алаңдайтын иелерге жиі ұнайды.
1919 жылы негізі қаланған Stockwell Elastomerics компаниясының иесі Уильям Стоквелл де осындай шешім қабылдады. Ол басқа компаниялардың сатып алынғаннан кейін не болғанын көргеннен кейін қызметкерлеріне сатуды ұйғарды.
АҚШ-та қызметкерлердің компанияны сатып алуының бірнеше схемасы бар. Softstar Shoes компаниясы Қызметкерлер меншігі трастын (EOT) пайдаланды. EOT бойынша траст құрылады, ол қызметкерлер атынан бизнестің меншігін алады, бұл олардың өз қалтасынан сатып алу қажеттілігін жояды. Траст бұрынғы иесіне келісілген сату бағасын болашақ пайдадан үлес ретінде бөліп төлейді.
Стоквелл Қызметкерлердің акцияларды иелену жоспарын (ESOP) таңдады. Бұл да бизнесті трасттық меншікке береді, бірақ қызметкерлер жылдық пайданы бөліспейді, оның орнына компаниядан кеткенде ғана ақшалай алатын акциялар алады.
ESOP - АҚШ-та қызметкерлерге компанияларды берудің ең көп таралған әдісі. 2023 жылы мұндай меншік құрылымында 6 609 компания болды, олар 10,9 миллион адамды жұмыспен қамтыды және жиынтық активтері 2 триллион доллардан асты.
Үшінші әдіс - жұмысшы кооперативін құру, онда жұмысшылар бизнестің үлесін сатып алады.
Руэннің айтуынша, қызметкерлер меншігі тек егде жастағы негізін қалаушыларға ғана емес, сонымен қатар дәстүрлі теңсіз корпоративтік құрылымдардан «көңілі қалған» жас жұмысшыларға да ұнайды. «Бұл елде байлықты шынымен жасаудың жалғыз жолы - капиталға иелік ету. Ал бұл оны демократияландырудың тәсілі», - дейді ол.
Алайда, EOT және ESOP схемалары қарапайым сатуға қарағанда құру әлдеқайда күрделі, бұл кейбір иелерін тоқтатуы мүмкін. Сондай-ақ ақшаны ұзақ күту және жоғары тәуекел де кедергі келтіреді.