АҚШ-та жария өлім жазасы шамамен бір ғасыр бұрын тоқтатылған еді. Енді ол қайта оралмақ. АҚШ Қорғаныс министрі Пит Хегсет 2009 жылы Техас штатындағы Форт-Худ әскери базасында қарусыз 13 әскери қызметкерді өлтірген Нидал Хассанды әскерилер жария түрде ату жазасына кесу туралы жариялады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Пентагон ату жазасы тікелей эфирде көрсетілетінін мәлімдеді. «Адамдар мұндай нәрселердің ауыр салдары болатынын түсінуі керек», — деді Хегсет.

Колорадо университетінің құрметті профессоры, өлім жазасын көп жыл зерттеген Майкл Раделет бұл шешімді естігенде таңқалды. «Мен [тағы бір] жария өлім жазасын ешқашан елестетпеппін», — деді ол BBC-ге.

Ол жалпы өлім жазасын қолдау деңгейі тұрақты түрде төмендеп келе жатқанын атап өтті: 1994 жылы ол 80% болса, қазір 52%-ды құрайды. «Әсіресе мерзімінен бұрын шартты түрде босату мүмкіндігін ұсынған кезде, ол күрт төмендеді», — деді ол.

Америкалық қоғамның өлім жазасын тікелей эфирде көрсету идеясына қалай қарайтынын әзірге білу қиын. Бірақ миллиондаған адамның көретіні сөзсіз.

Хегсеттің мәлімдемесімен, Раделеттің айтуынша, «өлім жазасының негіздемесі ойын-сауыққа айналады… попкорн алыңыз, достарыңызды шақырыңыз».

Бетахтың өлім жазасы туралы кітабын былтыр ғана жариялаған Соня Ли ату жазасының тікелей эфирде көрсетілетіні туралы естігенде «ұрпақтарымыз үшін абсолютті қорқыныш сезінді». «1936 жылы оны садизм карнавалы деп атады», — деді ол. «Қазір бізде Оуэнсборо, Кентуккиде куә болуға келген 20 000 адамнан да кеңірек тарата алатын технология бар… бұл оны одан да қорқынышты етеді».

Лидың ата-әжесі 1936 жылғы сол тобырдың арасында жас жұбайлар еді. Ол бұл туралы әжесі 2002 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана білді, марқұм әжесі Бетахтың мойыны сынған дыбысты еститіндей жақын болғандарын баяндаған жазбаны оқығанда.

Жазушының кейінгі жылдардағы зерттеулері көптеген кентуккиліктердің сол өлім жазасынан «қорқынышқа батқанын» көрсетті. «Мен шын жүрегіммен біз мұны артқа тастадық деп ойладым, әлемдегі тек бірнеше ел — Иран, Солтүстік Корея, Ауғанстан айналысатын осындай деңгейдегі сұмдықты», — деді ол. «Біз, Америка Құрама Штаттары ретінде, өзімізді осындай үкіметтің бөлігі деп санаймыз ба? Бұл жай ғана қорқынышты».

Огайо штаты университетінің әлеуметтік психология профессоры Курт Грэйдың айтуынша, американдық саясаттағы поляризация мен риторика қандай да бір жолмен осындай мәлімдемеге негіз дайындаған болуы мүмкін. «Кейбір американдықтар қанға құштар болуы мүмкін, бірақ менің ойымша, көптеген американдықтар олай емес, және керісінше, көптеген американдықтар жай ғана сезімталдығын жоғалтқан болуы мүмкін», — деді ол. «Сондықтан олар жария өлім жазасын қолпаштап жатқан жоқ; олар жай ғана „Иә, біз қазір осы жерге жеттік“ дейді».

Айта кетейік, 1936 жылы 14 тамызда Кентукки штатының Оуэнсборо қаласында ақ нәсілді қарт жесір әйелді зорлап өлтіргені үшін сотталған қара нәсілді ер адам Рэйни Бетахты жария түрде асу болды. Сол кезде шамамен 20 000 адам жиналған еді. Бұл АҚШ-тағы соңғы кеңінен танымал жария өлім жазасы болды. Бетахтың өлімінің айналасындағы әбігер көптеген кентуккиліктерді ұятқа қалдырды, губернатор 18 айдан кейін жария өлім жазасына тыйым салды. 1937 жылы Миссуриде тағы бір асу болды, бірақ ол онша танымал емес еді және АҚШ-тың соңғы жария өлім жазасы болып саналды — осы уақытқа дейін.