АҚШ-тың саяси аренасында ұзақ уақыт қызмет етіп жүрген саясаткерлер көп. Мысалы, Хэл Роджерс 1981 жылдан бері Кентуккидің 5-ші округінен Конгресс өкілі болып келеді. 88 жастағы республикашыл қарашадағы аралық сайлауда 24-ші мерзіміне сайлануға ниетті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Роджерс 1930 жылдары дүниеге келген. Ол АҚШ-тың ең ұзақ қызмет еткен Конгресс мүшесі. Ол Рональд Рейганның «Американы қайтадан ұлы етейік» ұранымен президенттік мерзімін бастаған түні сайланған. Бұл ұранды кейін Дональд Трамп қайта жаңғыртты.
Роджерс сияқты 80 жастан асқан саясаткерлер аз емес. АҚШ президенті Дональд Трамп 80 жаста, оның ізашары Джо Байден 82 жасында қызметтен кетті. Нэнси Пелоси де 82 жасында Демократиялық партияның өкілдер палатасындағы көшбасшылығынан кетті. Чак Грассли 93 жаста әлі сенатор. Ол саясатқа 1958 жылы кірген, сол кезде Аляска мен Гавайи АҚШ штаттары бола қоймаған еді.
Кейбір саясаткерлердің жасы мен денсаулығы республикашылдар мен демократтар арасында алаңдаушылық тудырып, жас шектеулері немесе денсаулық тексерулері енгізілуі керек пе деген сұрақтарды қайтадан көтерді.
АҚШ «геронтократиямен» танымал, яғни ересек халықтың көпшілігінен әлдеқайда үлкен адамдар басқаратын үкімет. Парламентаралық одақтың зерттеуіне сәйкес, АҚШ-та 45 жасқа толмаған заң шығарушылардың үлесі салыстырмалы демократиялар арасында ең төмен.
Неге жастар саясаткер болмайды? Саясатқа келгендер табысқа жете ала ма?
27 жастағы республикашыл Райли Оуэн 3 қарашада Конгресске сайланатын екі партияның да Z ұрпағынан (13-29 жас) санаулы кандидаттарының бірі. Оуэн Юта штатында жаңадан құрылған округте сайлауға түсуде. Сарапшылар бұл округ демократтарға бейім болуы мүмкін дейді. Ол ақылы декреттік демалыс, конгресс мүшелерінің акция саудасын шектеу және қоршаған ортаны қорғау сияқты мәселелерді қолдады. Бұл мәселелер демократтардың сайлаушыларына тартымды болуы мүмкін.
Ол партияның 1-ші конгресс округіндегі кандидаты ретінде расталғанда, Билли Джоэлдің «We Didn't Start the Fire» әнімен сахнаға шығып, оның ұрпағы американдық арманды жаңғыртуға көмектесуі керек деп мәлімдеді.
Геронтократия — «екі партияға да ортақ мәселе», дейді ол. «Бізде мансаптық саясаткерлер пайда болды, олар өмірлерін Конгресте өткізеді». Бұл американдықтарға қызмет етпейтін жүйенің көрсеткіші дейді ол.
Оуэннің айтуынша, оның алдында тұрған үлкен қиындық — АҚШ саясатында ақшаның шешуші рөл атқаратыны. Зерттеулер сайлау демеушілері әдетте қазіргі қызметтегі кандидаттарды қолдайтынын көрсетеді.
Оның қарсыласы — 51 жастағы демократ Бен МакАдамс, бұрын Конгрессте қызмет еткен. Оның науқаны Оуэннің науқанынан әлдеқайда көп қаражат жинады. Федералдық сайлау комиссиясының деректері бойынша, қазан айының ортасына қарай МакАдамс 2,6 миллион доллардан астам қаражат жинаса, Оуэн 150 000 доллар жинаған.
Оуэн өз ұрпағының технологиялық сын-қатерлер сияқты заманауи саяси мәселелерді түсінуге ерекше қабілетті екенін айтады. Ол жас кандидаттың тәжірибесі жеткіліксіз деген пікірмен келіспейді, өзінің әскери офицер және Ақ үйдегі саясат талдаушысы ретіндегі тәжірибесін алға тартады. «Менің ойымша, саясатта да, индустрияда да бізге «бұзушы инновация» қажет», — дейді ол.
АҚШ-тың жоғарғы саясаткерлерінің жасы бұрыннан талқыланып келеді. 1984 жылы Рейган — сол кездегі АҚШ-тың ең үлкен президенті, 73 жаста — қарсыласы Уолтер Мондейлдің (56 жаста) «жастығы мен тәжірибесіздігі» туралы әзілмен сынды тойтарысқан.
АҚШ-та әр штаттың өз заң шығару органы бар, онда көптеген саясаткерлер мансабын бастайды. Конгрестің көптеген қазіргі мүшелері Вашингтондағы орынға сайлану алдында штаттық саясатта жылдар бойы қызмет еткен.
Конгресс мүшелерінің медианалық жасы уақыт өте өсіп келеді. Конгресс жазбалары Өкілдер палатасы мен Сенаттағы ең төмен медианалық жастар 1980 жылдардың басында тіркелгенін көрсетеді — сәйкесінше 48 және 52 жас. Pew Research Center талдауы бойынша, қазіргі Конгрестің басында Өкілдер палатасы мүшесінің орташа жасы 58, сенатордікі 65 болған. АҚШ азаматының медианалық жасы — 39.
Қазіргі уақытта елдің ең үлкен саясаткерлерінің денсаулығы мен ақыл-есіне де назар күшейді. Джо Байденнің жасы ол қызметте болған кезде маңызды мәселеге айналды. Трамп та аз дәрежеде болса да сұрақтарға тап болды.
Республикашыл сенатор Митч МакКоннелл (84 жаста) Конгрестен бірнеше айға медициналық емделуге кеткеннен кейін жиі сынға ұшырауда. Демократтар арасында 88 жастағы Максин Уотерс Өкілдер палатасының Қаржы қызметтері комитетіндегі жетекші демократ ретінде көшбасшылыққа сынға тап болуда, оның жасы кейбіреулер үшін қарсы фактор болып саналады.
Бұл геронтократияны ең белсенді сынаушылардың кейбірі — өздерін демократиялық социалистер деп санайтын кандидаттар, яғни олардың саяси көзқарастары Демократиялық партияның негізгі ағымынан солға қарай. Бұл кандидаттар әдетте өмір сүру құны және миллениалдар мен Z ұрпағына әсер ететін басқа да мәселелер бойынша науқан жүргізеді, олардың жақтастары да жасырақ.
Дауыс беретін адамдардың демографиялық профилі де сайланған шенеуніктер сияқты егде жаста. Pew зерттеуі жастардың (18-29 жас) дауыс бермейтіндер қатарындағы үлесі артып келе жатқанын атап өтеді. 2020 жылғы АҚШ сайлауында дауыс бермегендердің 25%-ы жастар болды.