Сегіз еуропалық және таяу шығыс елдерінің сыртқы істер министрлері Стамбулда өткен саммитте АҚШ пен Израильді Иранға жаңа соққылар жасамауға шақырды. Олар жаңа әскери қақтығыстың өршуі аймақтағы соғысты кеңейтіп, мұнай бағасын одан әрі өсіретінін ескертті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Жаңа халықаралық «соғысқа қарсы блок» АҚШ пен Израильдің Тегеранның ядролық бағдарламасы бойынша келіссөздер тұйыққа тірелген жағдайда Иранға қайта соққы беру жоспарларына қарсы шықты. Түркияның сыртқы істер министрі Хакан Фидан саммиттің бірлескен ұйымдастырушысы ретінде: «Иранға әскери араласу ешқандай шешім емес. Біз жаңа әскери шабуыл аймақтағы соғыс пен қақтығысты таратады деп келістік. Үстел басындағы барлық ел соғыстың одан әрі таралуын қаламайды», – деді.
Министрлер сонымен қатар Сауд Арабиясына қарсы хуситтердің шабуылдарын тоқтатуды және Иран кемелері мен дрондарымен блокадаға алынған Ормуз бұғазын дереу ашуды талап етті.
Францияның сыртқы істер министрі Жан-Ноэль Барро Иран мен АҚШ арасындағы тағы бір соғыс екі жаққа да зиян келтіріп, мамыр айынан бергі ең жоғары деңгейге жеткен мұнай бағасын одан әрі нашарлататынын айтты. Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Эд Милибэнд те екі тарапты дипломатияға бет бұруға шақырды.
Түркия мен Германияның бастамасымен шақырылған Стамбул кездесуі аймақтық және еуропалық көшбасшылардың бұрын-соңды болмаған жиналысы болды. Бұл еуропалық министрлерге Йемен, Палестина және Иранды қоса алғанда, Таяу Шығыстағы дағдарыстарға ықпал етудің сирек мүмкіндігі болды. Олар негізінен сырттай бақылаушы болып қалды, тек Сауд Арабиясына әуе күштерімен қорғаныс жіберді, өйткені ел хуситтердің әуежайлар мен энергетикалық нысандарға дрондық және зымырандық шабуылдарына тойтарыс беруге тырысты.
Таяу Шығыс мемлекеттерінен Фидан, Мысырдың Бадр Абделатти, Пәкістанның Исхақ Дар және Сауд Арабиясының Фейсал бин Фархан қатысты. Пәкістан, Түркия және Сауд Арабиясы тамыз айында Мекке қорғаныс қауіпсіздік пактісін құрды, оған Мысыр қосылуы мүмкін.
Еуропалық тараптан Барро, Милибэнд, Германияның Иоганн Вадефуль және Италияның Антонио Таджани қатысты. Күн тәртібінде палестиналық мәселе, оның ішінде елді мекендердің кеңеюі, қоныстанушылардың зорлық-зомбылығы және екі мемлекеттік шешім, сондай-ақ Ормуз бұғазындағы қауіпсіздік, Йемен және Ресей-Украина соғысын аяқтау және Қара теңізге таралуын болдырмау жөніндегі күш-жігер қаралды.
Вадефуль: «Бізді осы тұйыққа тірелген қақтығыстардың елдеріміздің экономикасы мен қауіпсіздігіне әсері және шешімдер табудың жаңа жолдарын іздеу еркі біріктіреді», – деді. Ол АҚШ-ты сынамады, бірақ «хуситтер мен Иранды әлемдік сауданы бопсалауда және энергия мен тыңайтқыштардың жаһандық жеткізілімін қыспақта ұстауда» айыптады. «Біз теңіз жолдарына шабуылдардың әсерін сезінеміз, бензин колонкасында да, супермаркетте де. Басқа жерлерде ашаршылық қаупі бар», – деді ол.
Таджани кездесудің мақсаты «навигация бостандығын қамтамасыз ету үшін шиеленісті төмендету» екенін айтты. «Мәселені тек әскери тұрғыдан шешуге болмайды деп есептеймін. Егер біз экономикаларымыз үшін өмірлік маңызды Ормузды ашқымыз келсе, диалогты ілгерілетіп, Иранға бұл ұстанымды жалғастыруға болмайтынын түсіндіруіміз керек», – деді ол.