АҚШ Иранға қарсы үшінші түн қатарынан соққы берді. Бұл президент Дональд Трамптың Вашингтон Иранға теңіз блокадасын қайта енгізіп, кемелерден қауіпсіз өту үшін ақы алатынын жариялағаннан кейін болды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
«Бұл соққылар ирандық күштерге ауыр шығын келтіріп, олардың Ормуз бұғазында бейбіт тұрғындар мен коммерциялық кемелерге шабуыл жасау қабілетін төмендетуді жалғастырады», – делінген АҚШ әскери Орталық қолбасшылығының мәлімдемесінде.
Трамп бұған дейін консервативті радиожүргізуші Хью Хьюитке берген сұхбатында: «Біз оларды бүгін түнде қатты ұрамыз, ал ертең де қатты ұрамыз – және олар бұған ештеңе істей алмайды», – деген. Ол сондай-ақ: «Оларда ештеңе жоқ. Олардың үлкен ауыздарынан басқа ештеңесі жоқ», – деп қосты.
Осы уақытқа дейін АҚШ бұғаздың ешкімге ақысыз ашық болуы керек деп мәлімдеп келген – бұл АҚШ пен Израиль 28 ақпанда Иранға шабуыл жасағанға дейін болған жағдай. АҚШ немесе Иранның ақы алу әрекеті навигация еркіндігі туралы жаһандық нормаларды бұзады және аймақтан тыс жерлерде одан әрі экономикалық үзілістерге әкелуі мүмкін.
Халықаралық стандартты Brent маркалы мұнайдың бағасы дүйсенбіде 7,8%-ға өсіп, барреліне 81,92 долларды құрады, бірақ бұл соғыстың шыңындағы 120 доллардан әлі де төмен.
Дүйсенбі күні ертерек Трамп АҚШ негізгі өткел арқылы тасымалданатын барлық жүктерге 20% тариф талап ететінін айтқан. Ол өзінің Truth Social платформасындағы жазбасында АҚШ-ты бұдан былай «Ормуз бұғазының қорғаушысы» деп атау керектігін ұсынған. Бұл Иран мен АҚШ арасындағы қақтығысты тоқтату туралы уақытша келісім жасалғаннан бері ең ауыр дрон және зымыран алмасулар кезінде болды.
Трамп Иранға қарсы соғыс кезінде көптеген мәлімдемелер мен қауіптер жасады, оның ішінде жеңіс туралы жиі айтылған мәлімдемелер де бар, олардың көпшілігінің шындыққа қатысы аз.
Дүйсенбі кешке АҚШ Әскери-теңіз күштері басқаратын Біріккен теңіз ақпараттық орталығы АҚШ Иранға қарсы блокаданы сейсенбі түні күшіне енгізетінін мәлімдеді. Онда: «Рұқсатсыз блокада аймағына кіретін немесе шығатын кез келген кеме ұстауға, бағытты өзгертуге және басып алуға жатады. Бағынбайтын кемелерге күш қолдану арқылы заңды түрде мәжбүрлеуге болады», – делінген. Орталық Ормуз бұғазы арқылы ирандық емес бағыттарға баратын немесе келетін бейтарап транзитке кедергі жасалмайтынын айтты.
Әскери-теңіз күштерінің мұны істеуі практикалық тұрғыдан қаншалықты оңай болатыны әлі белгісіз.
Трамптың 20% тариф талабы оның әкімшілігінің бұрын халықаралық навигация үшін пайдаланылатын өткелдер үшін ешбір елге ақы алуға жол берілмейтіні туралы талабына қарамастан жасалып отыр. Бұл ұстанымды өткен айда АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио қайталап: «Ешбір елге халықаралық су жолында ақы алуға рұқсат етілмейді. Бұл қолданыстағы халықаралық құқық», – деген.
Иран Ислам революциясы сақшылары корпусы дүйсенбіде АҚШ-ты бұғазға араласу арқылы жаһандық мұнай мен газ жеткізілімдерін қауіпке тігуде деп айыптады, ал Тегеран кез келген АҚШ әрекетіне «қатты қарсылық» көрсетілетінін ескертті. ИРСК өкілі Хоссейн Мохеби Вашингтон «әлемнің мұнай мен газ жеткізілімінің қауіпсіздігін елеулі түрде қауіпке тікті және жауапкершілікке тартылуы керек» деп, Тегеран «Ормуз бұғазына егемендікті және басқаруды жалғастыратынын» X әлеуметтік желісіндегі жазбасында қосты.
Халықаралық теңіз ұйымы (IMO) Трамптың ұсынысы туралы көбірек білуді күтіп отырғанын, бірақ: «Біз ақы алу мәселесінде әрқашан дәйекті болдық – IMO халықаралық навигация үшін пайдаланылатын бұғаздар арқылы өту үшін ақы алуға қарсы. Бұғаз арқылы транзит үшін міндетті алымдарды енгізудің ешқандай құқықтық негізі жоқ», – деп қосты.
Трамп АҚШ бұғазды өз бақылауына алып, су жолын басқарғаны үшін өтемақы алуы керек деп айтқан. «Біз бұғазды сақтаймыз және оны басқарамыз. Біз бұғаздың қорғаушысы боламыз. Мүмкін біз оны бұғаздың қамқоршы періштесі деп атаймыз. Және біз бұл үшін өтемақы алуымыз керек», – деді Трамп Fox News арнасына берген телефон сұхбатында.
Бұл алмасулар уақытша бітімнің толықтай күйреуінен кейін соңғы аптада шабуылдардың қарқыны мен географиялық ауқымының кеңеюін көрсетті. Трамп бұған дейін АҚШ Иранды «ұрып жатқанын» айтқан, сонымен бірге тағы бір келіссөздер раундына есік ашық қалдырған. Оның әкімшілігі биылғы жылы АҚШ-Израильдің Иранға шабуылынан туындаған Таяу Шығыс дағдарысын бақылауға алуда қиындық көріп отыр.
Иранның бас келіссөзшісі Мұхаммед Багер Қалибаф жексенбіде әлеуметтік желіде: «Бір жақты келісімдердің дәуірі АЯҚТАЛДЫ. Біз сізге айттық: сөзіңізде тұрыңыз немесе бағасын төлеңіз. Шындық есік қағып тұр», – деп жазды.
Иран мен АҚШ теориялық тұрғыда ақпанда Иранның рухани көшбасшысы Әли Хаменеидің АҚШ-Израиль әуе шабуылдарында өлтірілуімен басталған соғысты тұрақты тоқтату үшін келіссөздер жүргізуге тиіс уақытша келісімнің 60 күндік мерзімінің жартысына жуығын өткізді. Іс жүзінде бұл келісім Ормуз бұғазындағы шабуылдар сериясына айналды.