АҚШ пен Иран арасындағы соғысты аяқтауға бағытталған әлсіз уақытша келісімді нығайтуға арналған келіссөздер Швейцарияда басталуға тиіс. Бұл келіссөздер Иранның Ормуз бұғазын жауып тастауы сияқты қиындықтарға тап болып отыр. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
АҚШ делегациясын басқаратын вице-президент Джей Ди Вэнс келіссөздер күн тәртібіне Ливан мәселесін қосқанын мәлімдеді. Бастапқыда күн тәртібі бұғазды ашу, Иран мұнай экспортына салынған АҚШ санкцияларын алып тастау және Иранның шетелдегі активтерін босатуға бағытталған еді.
Вэнс жексенбі күні таңертең Катарға тиесілі швейцариялық тау курорты Бюргенстокқа ирандық келіссөзшілермен екінші рет кездесу үшін келді. Ол бұған дейін Исламабадта ирандықтармен тікелей келіссөздер жүргізген болатын.
Иран делегациясын парламент спикері Мұхаммед Багер Галибаф басқарады. Делегация құрамында мұнай вице-министрі және Иран орталық банкінің басшысының болуы Иранның санкцияларды алып тастау шарттарына назар аударғысы келетінін көрсетеді.
Өткен аптада жарияланған өзара түсіністік туралы меморандумның бірінші тармағы Ливанды қоса алғанда, барлық майданда атысты тоқтатуды талап етеді. Ливанда Израиль мен ирандық «Хезболла» тобы арасындағы қақтығыс күшейіп келеді.
Вэнс: «Мен ядролық мәселе бойынша және Ливандағы атысты тоқтату мәселесі бойынша ілгерілеушілікке қол жеткіземіз деп үміттенемін. Бұл біз назар аударатын екі үлкен мәселе», - деді. Ол келіссөздерге «бір-екі күн ғана» қатыса алатынын айтты.
Швейцария Сыртқы істер министрлігі АҚШ пен Иран делегациялары, сондай-ақ Пәкістан мен Катардан келген делдалдар сәнді курортта жиналғанын, келіссөздер жексенбі күні таңертең басталатынын хабарлады.
Иран Сыртқы істер министрлігінің өкілі Исмаил Бағаи Иранның таңертең делдалдармен, ал түстен кейін делдалдар мен АҚШ-пен төртжақты кездесу өткізетінін айтты.
Иранның Ормуз бұғазын жауып тастау туралы шешімінің практикалық әсері әлі тексерілмеген. Алайда Трамп өткен аптада әлемде жеткілікті мөлшерде тазартылған мұнай төрт апта ішінде таусылатынын және егер ол АҚШ-тың Иран мұнай порттарына блокадасын алып тастау арқылы бұғаздың қайта ашылуына келіспесе, бүкіләлемдік рецессия болатынын айтты.
Трамп Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяхуға қарсы жеке шабуылдарына байланысты АҚШ-тың Израильді қолдаушылары тарапынан қатты сынға ұшырап отыр.
Иран делегациясы Швейцарияға келіссөздерді жақтаушылар мен АҚШ-қа сенуге болмайтындықтан келісімге келудің мағынасы жоқ деп талап ететіндер арасындағы дау-дамай жағдайында келді.
Келіссөздердің ұзақ уақыт сыншысы және Исламабадқа барған делегация мүшесі Махмұд Набавиан жүргізіліп жатқан келіссөздер жаңа жоғарғы көшбасшы Моджтаба Хаменеи бекіткен шарттардан «түбегейлі ерекшеленетінін» мәлімдеді. Өткен аптада Хаменеи келіссөздерге қарсы екенін, бірақ президент Масуд Пезешкианды құрметтеп, «қарсылас осінің» мүдделері қорғалған жағдайда келіссөздерге рұқсат бергенін жазды.
Набавианның мемлекеттік телеарнада сөйлеген сөзі үзіліп, оған қатысты заң шаралары қолданылатыны хабарланды. Мемлекеттік телерадио хабарларын таратушы IRIB-тің жоғары лауазымды қызметкері отставкаға кететіні хабарланды.
Набавиан өзінің сөзінде жоғарғы көшбасшыдан ұсынылған келіссөздердің ауқымын шектейтін үш рет хат келгенін айтты. Ол Исламабад келіссөздеріне қатысты бір хатында Хаменеи: «Келіссөздерде қол жеткізілген нәрсе істелуі керек болған нәрседен мүлдем өзгеше және бұл келіссөздердің заңдылығының шарты болды», - деп жазғанын айтты.
Ормуз бұғазын басқаруға қатысты Набавиан: «Төңкеріс көшбасшысы Иранның Ормуз бұғазын басқарудағы монополиясын, өтіп бара жатқан кемелерден алым жинауды, жау кемелеріне шектеулер қоюды және алымдардан түскен кірісті халыққа, шейіттер отбасыларына және ардагерлерге бөлуді атап көрсетті», - деді.
Иран келіссөзшілерінің жоғарғы көшбасшы белгілеген нұсқауларды елемеуі мүмкін деген мәлімдеме Иран ішінде өте ауыр айыптау болып саналады.
Пезешкиан ахуалды тыныштандыруға тырысып: «Иран мен АҚШ арасында қол қойылған өзара түсіністік туралы меморандумның барлық ережелері біздің пайдамызға, және бұл диалог пен келіссөздердің жетістіктері айқын болады», - деді.
Пезешкиан АҚШ президентінің сөзі 180 градусқа өзгергенін айтты. «Трамп бізге көп нәрсеге тыйым салған, бірақ соңғы сөзінде олардың барлығын халық пен ұлттың құқығы деп санады. Біздің 6 миллиард долларымыз Катардан қайтарылады», - деді ол.
Нетаньяху келіссөздерге алғашқылардың бірі болып наразылық білдіргенін атап өтіп, Пезешкиан: «Бұл диалог пен келіссөздердің жетістіктері ашылады. Меморандумның барлық ережелері біздің пайдамызға», - деп қосты.
АҚШ-тың жалғыз талабы - «біздің атом бомбасы болмауы; бұл шейіт болған көшбасшы бірнеше рет айтқан: «Біз атом бомбасын қаламаймыз». Америка Құрама Штаттары «мынаны жазып, қол қойыңдар» деді, біз қол қойдық», - деді Пезешкиан.
Алайда Тегеран тарапынан скептицизм сақталуда. Хаменеидің әскери кеңесшісі Мохсен Резаи келіссөздерге қатысты күмәнін білдірді.