АҚШ, Дания және Гренландия Вашингтонға Арктикадағы екі жаңа әскери база салуға рұқсат беретін қорғаныс келісіміне қол қойды, бұл ретте Копенгагеннің аталған аумаққа егемендігі қайта расталды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Нью-Йорктегі БҰҰ Бас Ассамблеясында өткен қол қою рәсімінде АҚШ президенті Дональд Трамп «тиісті орындарда үлкен әскери қатысуды дамыту процесін дереу бастайтынымызды» айтты.
Дания премьер-министрі Метте Фредериксен келісімді «АҚШ, Дания және Гренландия үшін», сондай-ақ Еуропа мен НАТО үшін де «пайдалы» деп атады, ал Гренландия премьер-министрі Йенс-Фредерик Нильсен оны «үш жаққа да пайдалы жеңіс» деп бағалады.
Үш көшбасшы келісімге қол қойып, Арктикадағы аумаққа қатысты бір жылдан астам уақытқа созылған шиеленісті аяқтағандай болды.
Трамп бұған дейін ұлттық қауіпсіздік мүдделерін сылтауратып, жартылай автономиялы Арктика аумағын «алуға» қауіптенген еді. Ол аумақтың стратегиялық қорғаныс орны мен минералды байлығын тілге тиек еткен.
Оның сөздері гренландиялықтардың, даниялықтардың және Еуропа көшбасшыларының наразылығын тудырды. Олар бірлескен мәлімдеме жасап, оның сөздері «трансатлантикалық қатынастарды әлсіретіп, қауіпті төмен қарай шиыршықталу қаупін тудырады» деп мәлімдеді.
Сейсенбі күні қол қойылған келісім Дания мен АҚШ арасындағы 1951 жылғы қорғаныс келісіміне түзетулер енгізіп, оны жаңартады.
Жаңа келісімге сәйкес, АҚШ-қа «Нарсарсуак пен Местерсвигте қосымша қорғаныс аймағын құруға рұқсат беріледі» — бұл Гренландияның оңтүстігі мен шығысындағы орындар.
Даниялық БАҚ-тың мәліметінше, Нарсарсуакта терең суға шығу мүмкіндігі мен үлкен ұшу-қону жолағы бар, оны АҚШ әскери инженерлері өткен аптада зерттеп жүрген.
Местерсвиг бекеті алыс, әлдеқайда дамымаған және Дания әскери-теңіз күштерінің ит шана бөлімшесі пайдаланады.
Базалардың «тәртібі мен техникалық бөлшектері» әлі расталмаған және келісімге сәйкес барлық тараптардың өзара келісімімен бекітілуі тиіс.
Вашингтон қазір Гренландияның солтүстік-батысындағы Питуффик ғарыш базасын басқарады, ал жаңа келісім АҚШ-қа ондағы «қызметін жаңғыртуға және кеңейтуге» мүмкіндік береді.
Сондай-ақ келісімде «НАТО-ға мүше емес ешбір мемлекетке Гренландияда өзінің адам басқаратын немесе адамсыз әскери нысандарын орнатуға, сондай-ақ Гренландияда әскери күштердің тұрақты болуына жол берілмейді» делінген.
Қол қою рәсімінде сөйлеген Трамп: «Біздің арамызда зор қарым-қатынас, қауіпсіз қарым-қатынас болады», — деді.
«Бұл Еуропа мен Америка Құрама Штаттары үшін, барлығы үшін зор, ал Гренландия үшін бұл керемет болады».
Сонымен қатар Фредериксен келісімге қол қоюды «біздің ұзақ жылдарға созылған ынтымақтастығымыздағы маңызды кезең» деп сипаттады.
«Жетпіс бес жыл бұрын біз Гренландияны қорғау туралы келісімге қол қойғанбыз. Бүгін біз одан да үлкен және жақсырақ келісімге қол қойып отырмыз — мәңгілікке созылуы мүмкін келісім», — деді ол.
Дания премьер-министрі келісім «Дания Корольдігінің егемендігі мен аумақтық тұтастығын, сондай-ақ Гренландияның өзін-өзі анықтау құқығын құрметтейді» деп атап өтті.
Йенс-Фредерик Нильсен «Гренландия үшін бұл тек біз туралы келісім емес, бұл бізбен жасалған келісім» деді.
«Ол Гренландия халқын, біздің құқықтарымызды, тіршілік көздерімізді және еліміздің дамуын ескереді.
«Гренландия Солтүстік Америка қауіпсіздігі мен трансатлантикалық қауіпсіздік үшін маңызды», — деді ол және өзгеріп жатқан қауіпсіздік жағдайында НАТО-ның Солтүстік Атлантикада маңызды рөл атқаратынын қосты.
Келісім сондай-ақ Гренландия Даниядан тәуелсіздік алса да НАТО-да қалатынын растады.
1951 жылғы келісім АҚШ-қа Гренландияға қалағанынша әскер жіберуге рұқсат берген болатын. Вашингтонның Питуффик базасында қазірдің өзінде 100-ден астам әскери қызметшісі тұрақты орналасқан.
Трамп айлар бойы Гренландияны сатып алуға немесе қосып алуға тырысып, оны Ресей мен Қытай сияқты қарсыластарға осал деп дәлелдеген.
Ол Арктикадағы аралды АҚШ-ты зымыран шабуылдарынан қорғайтын футуристік «Golden Dome» қорғаныс жүйесін құру жоспарының маңызды бөлігі деп санады.
Алайда келісімде бұл жоба тек бір рет аталып, нақты ұсыныс жоқ.
Аралда сирек кездесетін минералдардың орасан зор — және негізінен игерілмеген — қоры бар, олардың көбі ұялы телефондар мен электромобильдер сияқты технологиялар үшін маңызды.
Трамп өткен аптада жаңа келісім «Америка Құрама Штаттары үшін ешқандай шығынсыз» екенін айтты.
Көп ұзамай НАТО өкілі әскери альянс келісімді құптайтынын, ол «осы маңызды аймақта қауіпсіздік, тұрақтылық және ынтымақтастықты ілгерілетуге көмектесетінін» мәлімдеді.