АҚШ үкіметі Гавана синдромы деп аталатын жұмбақ неврологиялық аурудан зардап шеккен тыңшылар, дипломаттар және олардың отбасы мүшелеріне $3 млн (£2,2 млн) өтемақы төледі. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бұл ауруға байланысты АҚШ агенттіктерінің қызметкерлеріне жасалған алғашқы төлемдер. Ауру туралы алғашқы хабарлар он жыл бұрын Куба астанасында жұмыс істеген ЦРУ қызметкерлерінен келе бастады.
Содан бері Қытай және басқа елдердегі американдық қызметкерлер «аномальды денсаулық оқиғалары» туралы хабарлады. Зардап шеккендер төмен дыбыс, шерту, ысқырық және «металл үгіту» дыбыстарын есту, сондай-ақ бас сүйегіне қатты қысым, бас айналу және жүрек айну сияқты белгілерді сипаттайды.
АҚШ Қорғаныс министрлігі өтемақы төлеу туралы хабарлай отырып, «зардап шеккен қызметкерлердің күтіміне басымдық беруді» жалғастыратынын айтты. Бұл төлемдер 2021 жылы заңға қол қойылған Гавана актісі бойынша жүзеге асырылды.
Көптеген жылдар бойы Гавана синдромына не және кім жауапты екендігі туралы кең таралған болжамдар айтылды. Кейбіреулер ауруды микротолқындар тудырады деп мәлімдеп, шетелдік держава АҚШ-тың шетелдегі қызметкерлеріне қарсы дыбыстық қару қолданған болуы мүмкін деген болжамдарға әкелді.
«Миым бұзылды», - деді бұрынғы ЦРУ талдаушысы Эрика Стит 2022 жылы CBS News-ке. «Біз мұны елімізге қызмет ету нәтижесінде алдық. Бізге қамқорлық жасау керек», - деді ол.
Өткен жылы АҚШ барлау агенттіктерінің көпшілігі шетелдік актордың АҚШ қызметкерлеріне зиян келтіру үшін «жаңа қару немесе прототип құрылғысын» қолдануы «өте екіталай» деген қорытындыға келді. Дегенмен, АҚШ барлау қауымдастығының шағын бөлігі бұл теорияны толығымен жоққа шығармады.
Ұлттық барлау кеңесінің есебінде агенттіктердің ешқайсысы американдық қызметкерлердің «тәжірибесіне немесе азап шегуіне күмән келтірмейтіні» айтылған. Қауымдастық олардың «шынайы, кейде ауыр және травматикалық физикалық белгілер мен сенсорлық құбылыстарды бастан кешіргеніне және бұл оқиғаларды ықтимал аномальды денсаулық оқиғалары ретінде адал және шынайы хабарлағанына» сенеді.
Гавана синдромы алғаш рет 2016 жылы Кубадағы АҚШ дипломаттары ауырып, түнде өткір дыбыстарды естігені туралы хабарлаған кезде жария болды. Басқа жағдайлар Вашингтоннан Қытайға дейін әлемнің түкпір-түкпірінде хабарланды. Дәл осы хабарлар шетелдік державаның жұмбақ дыбыстық қаруды қолдануы туралы болжамдарды тудырды.
2017 жылы АҚШ үкіметі Гаванадағы елшілігінен қызметкерлерінің жартысынан көбін кері шақырды, өйткені қызметкерлер мен олардың отбасы мүшелері бас айналу, жүрек айну және зейін қоюдың қиындауы туралы хабарлады. Канада үкіметі де Кубадағы елшілік қызметкерлерінен ұқсас белгілер туралы естіп, 2019 жылы Гаванадағы персоналын күрт қысқартты.
Гавана синдромы жағдайлары шамамен он жыл бұрын пайда бола бастағанымен, кейбіреулер аурудың Қырғи қабақ соғысы жылдарын қамтитын әлдеқайда ұзақ уақыт бойы болғанын айтады.