Лондондағы АҚШ елшілігі жаңа «қоғамдық білім беру» бағдарламаларына жарты миллион долларға дейін грант ұсынып, Британияның ішкі саясатына араласу деп сынға ұшырады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
АҚШ елшілігінің веб-сайтында жарияланған құжаттарда АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы «ортақ өркениеттік құндылықтар» туралы «ұлттық әңгіме» құру мақсаты көрсетілген. Бұл тілді Трампты қолдайтын Maga қозғалысы өз мақсаттарына бейімдеп алған. Грант беруде «сөз бостандығы» мен «шектеулі үкіметті» дәріптейтін үміткерлерге басымдық беріледі.
Бұл қаржыландыру АҚШ Мемлекеттік департаментінің консервативті саясаткерлер Джейкоб Рис-Могг пен Тоби Янг негізін қалаған Ұлыбританиядағы ұйымдарға бөлуді жоспарлап отырған $12 млн гранттан бөлек. Бұл гранттар Трамп әкімшілігіне жақын еуропалық топтарды қолдау пакетінің бөлігі ретінде The Guardian-ға тараған құжаттарда ашылған.
Алайда, қазір АҚШ үкіметі «Британия демократиясына араласуда» деп айыпталуда. Елшіліктің сайтында жарияланған құжаттарға сәйкес, «Бостандық заң аясында: ортақ ағылшын-американ дәстүрі» бағдарламасы аясында қайырымдылық ұйымдар мен коммерциялық емес ұйымдар грантқа өтінім бере алады. Бағдарлама «ортақ ағылшын-американ жалпы құқық дәстүрін тереңірек түсінуге» және келесі жылы Американдық адвокаттар қауымдастығының (ABA) Раннимидтегі Magna Carta мемориалының ашылуының 70 жылдығын атап өтуге бағытталған «инновациялық, жоғары көрінетін қоғамдық білім беру және азаматтық белсенділік бағдарламаларын» іздейді.
Айта кету керек, грант бағдарламасына қатысы жоқ ABA Трамп әкімшілігін заңгерлер мен заң фирмаларына қысым жасады деп сотқа беріп отыр. Британиядағы Law Society және Bar Association сияқты еуропалық әріптестер АҚШ заңгерлерін қолдап, Трамптың заң фирмаларына шабуылын нацистік Германиядағы оқиғалармен салыстырды.
Грант туралы хабарландыруда: «Сөз бостандығы, тиісті процесс, алқабилер соты, шектеулі үкімет, заң үстемдігі, меншік құқығы, келісім бойынша салық салу және реттелген бостандық сияқты іргелі принциптерді қазіргі азаматтық өмірмен байланыстыратын ауқымды бастамаларға басымдық беріледі», — делінген.
Ұсынылатын жобалар «заң үстемдігі мен демократиялық нормаларға қатысты қоғамдық дискурсқа, БАҚ қамтуына және азаматтық белсенділікке өлшенетін әсерін көрсету» қажеттілігін қоса алғанда, бірнеше мақсаттың біріне сай болуы керек.
Либерал-демократтар партиясының өкілі Лиза Смарт: «Magna Carta тирандардың билігін шектеуге бағытталған және әркімнің заң үстемдігіне бағынатынын айтқан, ал Трамп бұған үнемі менсінбеушілік танытқан. Біз бұл елде бостандық пен сөз бостандығының мақтаныш дәстүріміз бар және бізге Трамптың Maga ақшасының демократиямызға араласуы қажет емес», — деді.
АҚШ Мемлекеттік департаментінің қызметкерлері мен бұрынғы қызметкерлері арасында да терең наразылық бар. Олардың бірі The Guardian-ға: «АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы ерекше қарым-қатынасты көрсету үшін қоғамдық дипломатияны қолдау әдеттен тыс емес, бірақ America First көзқарасының тар шеңберіне қатысты тақырыптарды арнайы қаржыландыру өте ерекше», — деді. Тағы бір адам АҚШ үкіметін «Maga насихатын қолдау үшін Ұлыбританияда бастау алған әңгімелер құруға» тырысты деп айыптады.
Хабарландыруда қаржыландыру партиялық саяси белсенділікке немесе лоббиге арналмағаны айтылған. Лондондағы АҚШ елшілігінің өкілі қаржыландыру бастамасы АҚШ-Ұлыбритания байланысын нығайтуға және «екі елдің негізінде жатқан конституциялық принциптерді, заң үстемдігін және демократиялық нормаларды тереңірек түсінуге» бағытталғанын айтты. Смарттың «араласу» айыптауына жауап бере отырып, олар: «Елшілік мұндай алаңдаушылықтарды ескеріп, Байден дәуіріндегі «климаттық әділеттілік», ЛГБТ-активизм және нәсілге негізделген жалдау бастамалары сияқты бөлінетін идеологиялық жобаларға жұмсалатын қоғамдық дипломатия шығындарын тоқтатты», — деді.
Сондай-ақ, бұрынғы Мемлекеттік департамент қызметкерлері елшілік сайтындағы Public Diplomacy Section бағдарламасы аясында ұсынылған екінші грант мүмкіндігіндегі кейбір тілдерге таңданыс білдірді. Бұл жыл сайынғы грант бағдарламасы «Білім беру және қоғамдық хабардарлықты арттыру бастамаларын» қоса алғанда, АҚШ өркендеуін нығайту, Ұлыбританияның экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ету, «Израильдің өзін қорғау құқығын қолдауды қамтамасыз етуді» қоса алғанда, АҚШ саясатына Ұлыбритания қолдауын қамтамасыз ету және Қытайдан бәсекелестікке қарсы тұру мақсаттарын қамтиды.
Бұрынғы Мемлекеттік департамент қызметкері: «Бұрын мұндай тіл «АҚШ саясатын түсінуді арттыру» сияқты болушы еді. Бұл өте ашық түрде «адамдарды АҚШ саясатымен келісуге көндіру» деп айтылған. Үшінші елде Израильге қолдауды арттыру — бұл оғаш. Бұрын мұндай болған ба, айта алмаймын, бірақ бұл оғаш», — деді.