АҚШ-тың Канзас штатындағы 2500 акр (1010 гектар) фермасы бар бидай өсіруші Меррилл Нильсен үшін бидай бағасының үш жылдағы ең жоғары деңгейге жетуі өнімінен көбірек пайда табуға мүмкіндік беруі тиіс еді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Алайда нандық бидайдың фьючерстік бағасы 39%-ға өскенімен, Нильсен бағаның өсуі таза табысын арттыра ма, жоқ па, білмей отыр. Ол тракторын жүргізу үшін қажет дизель отынының бағасы рекордтық деңгейге жетті. Оған қоса, көктемде бүкіл бидай өнімін жоғалтуға әкелген тұрақсыз ауа райы және Оңтүстік Үлкен жазықты қамтыған құрғақшылық та бар.

«Біз әдеттегіден көп бидай егуді ойлап отырған жоқпыз, мүмкін тіпті одан да аз егеміз. Білмеймін. Шынында, ауа райы бізге қандай жағдай жасайтынын күтуіміз керек», – деді Нильсен.

Жоғары шығындар, нашар ауа райы және геосаясаттың қосындысы Нильсен сияқты америкалық фермерлерді өнім бағасы қымбаттағанына қарамастан белгісіз егін маусымына тап қылды. Бұл тұтынушыларға – диірменшілер мен наубайшылардан бастап мейрамханалар мен азық-түлік дүкендерінің сатып алушыларына дейін – қымбатшылықты сезіну қаупін төндіреді.

АҚШ пен Еуропадағы құрғақшылық егін жинауды азайтып келеді, ал биылғы «супер» Эль-Ниньо туралы ауа райы болжамдары бидай егісіне әсері туралы «алаңдатарлық белгілер бар» екенін көрсетеді, деді Лиссабонда орналасқан Freedom24 компаниясының нарық стратегі Жоао Лампрейя.

Климаттық дағдарыспен күшейген бұл ауа райы құбылысы Оңтүстік Америка жағалауы бойындағы экваторлық Тынық мұхитында жылы сулардың бетке көтерілуіне әкеледі және оңтүстік жарты шардағы ауыл шаруашылығына айтарлықтай қауіп төндіретіні белгілі. Сарапшылардың айтуынша, негізгі экспорттаушы елдердегі бидай қоры тіркелген тарихтағы екінші ең төмен деңгейде. Құрғақшылық пен тыңайтқыш бағасының өсуін күтуге байланысты Австралияның бидай егісі 12%-ға қысқарды.

Фермерлер мен тұтынушылар үшін жақсы жаңалық – Эль-Ниньо күзде және көктемде Оңтүстік Үлкен жазыққа ылғалдырақ жағдай әкелуі мүмкін. 2015 және 2016 жылдардағы соңғы үлкен Эль-Ниньо кезінде АҚШ тарихтағы ең жоғары күздік бидай өнімін алды, деді Техас A&M университетінің астық маркетингін зерттейтін экономист Марк Уэлч.

Ауа райының әсері күткеннен жақсы болса да, жақында Ресейдің Қара теңіздегі порт нысандарына жасаған шабуылдары – әлемдік бидай саудасының үштен бірі осы арқылы өтеді – астық жөнелтілімдерін де бұзды. Ғаламдық бидай экспорттаушылардың арасында мол өнім алғандардың бірі болған Қара теңіз фермерлері шабуылдар алдында егінді жинауды жаңа ғана аяқтаған еді.

Уэлчтің айтуынша, соғыс салдарынан жеткізілім негізінен қолжетімсіз болып, бағаны көтерді. Бірақ Қара теңіз фермерлері мен жүк тасушылар баламалы бағыттар таба алса, баға біраз төмендейді.

Лампрейяның айтуынша, ең жақсы жағдайда сол бидайдың шамамен 35%-дан 50%-ға дейінгі бөлігі шығу жолын таба алады, бірақ бұл ұзағырақ уақыт алады және қымбатырақ болады.

Ауыл шаруашылығы нарығын зерттейтін AgResource компаниясының президенті Дэн Басс ауа райынан зардап шеккен егін мен геосаясаттың бидай экспортына әсерінің қосындысы әлемдік азық-түлік бағасын бүгінгіден де жоғары қылуы мүмкін деп алаңдайды. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының кең таралған азық-түлік тауарларының себетін бақылайтын азық-түлік бағасы индексі тамызда бір жыл бұрынғымен салыстырғанда 2,5%-ға өскенін айтты.

Басс бидай бағасының күрт өсуінің «украин-орыс соғысынан әлдеқайда алысқа таралатын тамырлары бар» дейді. «Әлемге әрбір астықтың көбірек жиналған егіс алқабы қажет. Мұның бәрі әлем үшін астық пен азық-түлік бағасының өсуіне әкеледі».

Жақын болашақта АҚШ фермерлері осы тапшылықты өтеуге көмектесуі керек. Басс биылғы қыста бидай егісінің алқабы өткен жылмен салыстырғанда шамамен 10%-ға кеңейеді деп күтеді, өйткені өндірушілер жоғары бағаны ұстап қалғысы келеді.

Алайда АҚШ-тағы бидайдың жиналған егіс алқабы 1877 жылдан бергі ең төмен деңгейде, себебі америкалық фермерлер бидайдан гөрі жүгері мен соя өсіруді тиімдірек деп тапты. Бағаның бір жыл жоғары болуы құрылымдық құлдырауды өзгертуі екіталай.

Фермерлерге пайда көру үшін жоғары өнім мен мықты құн қажет. «Егер орташа өнім немесе одан жоғары болмаса, шығынды өтеу құны тез өсіп кетеді», – деді Уэлч.

Ал ауа райының егінге қанша әсер ететіні белгісіз. Канзастың оңтүстік-батысындағы бидай тұқымын сатушы Вэнс Эмке биыл тұқымға сұраныс қоңырауларының көбейгенін айтты. Бірақ Оңтүстік Үлкен жазықтағы ауа райы қазір тұқымның өнуі мен өсуі үшін тым құрғақ.

«Егер бидайыңды өсірсең, бірдеңе жинауға 90%-дан 95%-ға дейін мүмкіндігің бар. Бірақ егер оны өсіре алмасаң, онда жай ғана күйресің», – деді ол.

Баға жалғасып жатқан сауда соғыстары ушықтырған ресурстар бағасының күрт өсуін өтеу үшін жоғары болып қалуы керек. «Осы саясаттардан зардап шегетін – біз», – деді Эмке.