АҚШ-тағы аралық сайлау тарихи өкілдердің сайлануымен есте қалды: елдің тұңғыш мұсылман сенаторы мен тұңғыш қара нәсілді әйел губернатор сайланды. Алайда ең маңызды жетістіктердің бірі — үндіс әйелдерінің жеңісі. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Сейсенбі күні сайлаушылар тұңғыш үндіс әйел губернаторды, сенаторды және екі тайпаның көсемдерін сайлады. Advance Native Political Leadership ұйымы мен ICT жаңалықтар сайтының мәліметінше, қараша айындағы аралық сайлауда бүкіл ел бойынша кемінде 75 үндіс әйел немесе бинарлы емес және Two Spirit кандидаттары сайланды.

Лагуна Пуэбло тайпасының азаматы және Джо Байденнің бұрынғы ішкі істер министрі Деб Хааланд Нью-Мексико штатын басқарады. Ожибве тайпасының Уайт-Эрт бөлімшесінің мүшесі және Миннесота штатының қазіргі вице-губернаторы Пегги Флэнаган өз штатын АҚШ Сенатында ұсынады. Кристалин Керли елдегі ең үлкен тайпалардың бірі — Навахо ұлтының тарихындағы тұңғыш әйел көсемі болады. Ал Тина Абрамс Нью-Йорк штатының батысындағы Сенека үндістері ұлтын басқарады, ол да штаттың ең үлкен тайпасының қазіргі тарихындағы тұңғыш әйел көсемі.

Юпик ұлтының өкілі Мэри Пелтола Аляска штатындағы әлі шешілмеген сайлау қорытындысына байланысты Флэнаганмен қатар АҚШ Сенатындағы тағы бір тұңғыш үндіс әйел болуы мүмкін.

«Бұл — біздің қауымдастықтарымызда болып жатқан сейсмикалық өзгеріс», — деді Чероки ұлтының азаматы және Advance Native Political Leadership ұйымының стратегі Джордан Джеймс Харвилл Associated Press агенттігіне.

Үндістер соңғы жылдары саяси билікте айтарлықтай жетістіктерге жеткенімен, бұл жол ұзақ болды. Үндістерге бүкіл АҚШ бойынша дауыс беруге тек 1960 жылдардан бастап рұқсат етілді. 1985 жылы Уилма Мэнкиллер Чероки ұлтының бас көсемі қызметіне сайланған тұңғыш әйел болды.

2018 жылы Хааланд пен Хо-Чанк ұлтының мүшесі Шарис Дэвис Конгреске сайланған тұңғыш әйелдер болды: олар Александрия Окасио-Кортес, Илхан Омар және Рашида Тлаиб сияқты прогрессивті жаңа заң шығарушылар толқынымен бірге Өкілдер палатасында орын алды. Дэвис өткен аптада Канзас штатында Конгрестегі бесінші мерзіміне оңай қайта сайланды.

«Маған [сайлауға қатысу] мүмкін болып көрінген бірінші нәрсе — Деб Хааландты, Шарис Дэвисті ұлттық деңгейде көру болды», — деді Нью-Мексико штатының сенаторы, Лагуна/Зуни/Динэ ұлтының өкілі Энджел Чарли The Guardian басылымына 2024 жылы штаттық саясатқа келу туралы шешімі жайлы.

2020 жылы Аризона штатындағы Навахо және Хопи резервацияларының сайлаушыларының көптеп дауыс беруінің арқасында ұзақ уақыт республикашылдар басым болған штат Байденге дауыс берді, содан кейін ол Хааландты ішкі істер департаментіне басшы етіп тағайындады, осылайша ол тұңғыш байырғы халықтардан шыққан кабинет хатшысы болды.

Сол жылы Чероки ұлтының өкілі Иветт Херрелл Конгресске сайланған тұңғыш республикашыл үндіс әйел болды. Ол 2021 жылдан 2023 жылға дейін қызмет атқарды.

Бұл сайлау циклінде ел бойынша жергілікті, штаттық және федералдық сайлауларға рекордтық 363 байырғы кандидат қатысты, олардың кемінде 180-і жеңіске жетті. Олардың қатарында Йслета дель Сур Пуэбло ұлтының азаматы және Нью-Йорк штатынан демократ Клэр Вальдес бар, ол Дэвиспен бірге АҚШ Өкілдер палатасына кіреді.

Сенаттың 237 жылдық тарихында төрт үндіс ер адам өз штаттарын ұсынған, ал Флэнаган қаңтарда палатаға қосылатын тұңғыш үндіс әйел болады.

Миннесота штатының Сент-Пол қаласындағы жеңіс кешінде Флэнаган жақтастарына былай деді: «Мен үндіс әйелдерінсіз АҚШ Сенатына сайлауға түсе алмас едім. Мен үндіс әйелдерінсіз өзімнің қазіргі қалпымда өмір сүре алмас едім».

Хааланд үшін сайлаудың тарихи сипаты естен шыққан жоқ, бірақ қызу науқанның соңғы апталарында ол The Guardian басылымына кейде өзінің белеске жақын тұрғанын ұмытып кететінін айтты.

«Кейде менің тұңғыш үндіс әйел болатынымды ұмытып кетемін. Біз осы штаттық науқанның қызған ортасындамыз, өте бос емеспіз және бір уақытта барлық жерде болуға тырысамыз», — деді ол жақында берген сұхбатында. «Бірақ мен түсінемін: кейбір адамдар өздерін ешқашан өкілдік етілмеген сезінген. Мен бұл мүмкіндікке шынымен ризамын... Мен адамдарға қажырлы еңбек әлі де маңызды екенін көруге көмектесе аламын деп үміттенемін. Қайдан келгеніңізге немесе ақшаңыз бар-жоғына қарамастан, кез келген адам көшбасшы бола алады».

2023 жылы Нью-Мексико штаты елдегі тұңғыш және жалғыз штат ретінде жаңартылған Үндістердің дауыс беру құқықтары туралы актісін қабылдады, ол тайпаларға сайлау учаскелері мен сайлау округтерін қайта бөлуге көбірек ықпал ету мүмкіндігін берді.

Географиялық тұрғыдан ең үлкен тайпа — Навахо ұлты үшін (Нью-Мексико, Аризона және Юта штаттарының бөліктерінде шамамен 27 000 шаршы миль аумақты алып жатыр) сейсенбі күні өткен тайпалық сайлауда Керлидің жеңісі де маңызды болды. Керли қазір Навахо ұлты кеңесінің спикері және 2022 жылы бұл қызметке келген тұңғыш әйел болды.

«Әйел ретінде біз екі-үш есе көп еңбек етуіміз керек, әсіресе Навахо саясатында», — деді ол AP агенттігіне, науқан кезінде сексистік риторикаға тап болғанын қоса айтып. «Бұл — барлық Навахо әйелдерінің жеңісі».

«Мен қуанышпен толқып отырмын», — деді Сенека ұлтының сайланған президенті Абрамс жеңісінен кейінгі мәлімдемесінде. «Бүгін, ақыры, әйел біздің ұлтымызды президент ретінде басқарады. Бұл — менен бұрын келген мықты Сенека әйелдерінің ұрпақтарынан шабыт алған сәт және менен кейін келетін Сенека әйелдерінің ұрпақтарын шабыттандырады деп үміттенемін».