АҚШ-тағы аралық сайлау науқаны тарихтағы ең қымбат сайлау болмақ. Тәуелсіз Open Secrets ұйымының болжамы бойынша, жалпы шығын шамамен 12 млрд долларды (9 млрд фунт стерлинг) құрайды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Шығынның басым бөлігі сыртқы саяси топтар – Super Political Action Committees (Super Pacs) – тарапынан 3 қарашадағы сайлау алдында маңызды сайлау учаскелеріне үлкен қаржы құюынан туындап отыр.
Жеке донорлар арасында ең көп қаржы бөлген – миллиардер бизнесмен Илон Маск. Ол республикашыл кандидаттарды қолдауға жарты миллиард долларға жуық жұмсаған, әсіресе оның көптеген компаниялары орналасқан Техас штатында.
BBC Verify ақшаның қалай жұмсалғанын және оның көздерін зерттеді.
Адамдардың, партиялардың және саяси іс-қимыл комитеттерінің (Pacs) кандидаттарға тікелей қанша қаржы бере алатыны туралы ережелер бар. Алайда Super Pacs жеке тұлғалардан, корпорациялардан, кәсіподақтардан және басқа да саяси комитеттерден шексіз қаржы қабылдай алады. Олар бұл ақшаны кандидаттарға тікелей бере алмайды, бірақ оларды жанама түрде қолдауға жұмсай алады.
Федералды сайлау комиссиясының (FEC) қазан айының ортасына дейінгі соңғы есептеріне сәйкес, осы аралық сайлау циклінде 9,5 млрд доллардан астам қаржы жұмсалған. Оның жартысынан көбін Pacs пен Super Pacs құрайды – шамамен 5,5 млрд доллар, олардың соңғы екі айдағы шығыны екі есеге жуық өсті.
Кандидаттар, партиялар және сыртқы топтар өз шығындары туралы FEC-ке есеп беруге міндетті, бірақ толық қорытынды сандар аралық сайлаудан кейін ғана белгілі болады. Алайда Open Secrets өткен циклдердегі үрдістерге сүйене отырып, жалпы сома 11,9 млрд долларды құрайды деп болжайды. Бұл 2022 жылғы соңғы аралық сайлауда жұмсалғаннан шамамен 30%-ға көп.
Қай донорлар ең көп жұмсады? Brennan Center for Justice атты либералдық бағыттағы зерттеу орталығының мәліметінше, 14 қазанға дейін ең ірі 40 донор 2,4 млрд доллар берген, бұл аралық сайлау циклінің осы кезеңі үшін рекордтық көрсеткіш.
«2026 жылғы аралық сайлаудағы шығын рекордтарды жарып барады, ақшаның көбі осы сайлауда ең бай донорлар мен топтардан келеді», – дейді АҚШ-тың сайлау қаржысы жөніндегі сарапшысы Майкл Беккел.
Жеке тұлғалардан бөлек, ұйымдар да Pacs-қа қаржы бере алады. Мысалы, миллиардер қаржыгер Джордж Сорос құрған Geosor Corp және Fund for Policy Reform либералдық топтарға бірлесіп 102 млн доллар берген. Сороспен қатар, Нью-Йорктің бұрынғы мэрі және бизнесмен Майкл Блумберг ең ірі демократ донор болып, 60 млн доллардан астам қаржы бөлген.
FEC есептеріне сәйкес, әлемдегі ең ірі трейдинг компанияларының бірін басқаратын Джефф Ясс, сондай-ақ АҚШ-тың бизнес-жабдықтар компаниясының иелері Ричард және Элизабет Уихлейн сияқты бірнеше миллиардер осы науқанда республикашылдардың мақсаттарына 100 млн доллардан астам қаржы берген.
Алайда Маск қазан айының жағдайы бойынша жарты миллиард долларға жуық қаржы бөліп, барлық жеке донорлардан асып түсті. Маск бұл қаржының көбін 2024 жылы өзі құрған America PAC атты Super Pac-қа, сондай-ақ республикашылдарға жақын Senate Leadership Fund-қа берген. Оның ақшасының басым бөлігі Техас сенатындағы сайлауға жұмсалып, демократ Джеймс Таларикоға қарсы сайласып жатқан республикашыл кандидат Кен Пакстонды қолдауға кеткен.
America PAC-тың Техас сайлауына салған инвестициясы 45 млн доллардан асты. Ол сондай-ақ Мичиган мен Огайо штаттарындағы сенат сайлауларының әрқайсысына шамамен 10 млн доллардан салған.
«Криптовалюта компаниялары да осы циклде белсенді болды: Ripple мен Coinbase бірлесіп криптоиндустрияның мүдделерін ілгерілететін Super Pac-тарды қаржыландыруға 63 млн доллар берді», – дейді Open Secrets өкілі Брендан Дж. Главин.
Науқандар мен саяси топтар сайлаушыларға жету үшін әртүрлі тәсілдермен ақша жұмсайды: далалық жұмыс жүргізетін қызметкерлерді жалдау, митингілер сияқты науқандық іс-шараларды өткізу, сондай-ақ ішкі сауалнамалар жүргізу. Алайда қаржының басым бөлігі жарнамаға, әсіресе теледидар жарнамасына жұмсалады.
Жарнаманы бақылайтын AdImpact фирмасының мәліметінше, осы циклде қазан айының соңына дейін жарнамаға 11,15 млрд доллар жұмсалған. «Дәстүрлі теледидар жарнама шығындарының басты пайда алушысы болып қала береді, дегенмен цифрлық жарнамаға кететін шығындар өсуде», – дейді Беккел.
Масктың шығынына ұқсас, AdImpact ақшаның көбі Мичиган, Техас және Огайо штаттарындағы сенат сайлауларындағы жарнамаға, одан кейін Айова мен Мэн штаттарындағы жарнамаға жұмсалғанын тіркеген.