NASA астронавттарын Айға қондыруға көмектескен серпінді зерттеулердің авторы, информатик Маргарет Хэмилтон 90 жасында қайтыс болды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Хэмилтон өз саласының пионері болды, ол NASA-ның Apollo миссияларына арналған бағдарламалық жасақтаманы әзірлеген команданы басқарды және «software engineering» (бағдарламалық инженерия) терминін енгізді.

Хэмилтонның бұрынғы жұмыс берушісі Массачусетс технологиялық институты (MIT) оның қайтыс болғанын растап, 30 қыркүйекте дүниеден өткенін хабарлады.

«Хэмилтонның пионер болғанын, өз заманынан озық болғанын айту — тым жеңіл сөз», — делінген MIT мәлімдемесінде. Онда оның бағдарламалық инженерия кең таралмай тұрған кезде-ақ осы саланың маманы болғаны атап өтілді.

Хэмилтон MIT-де 1959 жылдан 1970-ші жылдардың ортасына дейін жұмыс істеп, Software Engineering Division бөлімін басқарды.

Дәл осы бөлімде ол NASA-ның Apollo 11 жобасы үшін ұшу кезіндегі барлық борттық бағдарламалық жасақтаманы жазып, сынақтан өткізген инженерлер тобын басқарды. Бұл бағдарлама АҚШ астронавттары Нил Армстронг пен Базз Олдринді Айға қауіпсіз қондырды.

«Мені таза идеяның өзі де, оның бұрын-соңды жасалмағаны да қызықтырды. Мен қосылған алғашқы бағдарламашы әрі олар жалдаған алғашқы әйел болдым», — деді ол 2019 жылы Guardian газетіне.

1969 жылы тарихи Apollo 11 Айға қонуынан сәттер бұрын борттық компьютер дабыл көтеріп, қателік орын алғанын көрсетті.

Қате компьютердің шамадан тыс жүктелгенін анықтады, сәл уақыт күрделі қону сәтсіз аяқталуы мүмкін дегендей көрінді.

Алайда MIT-нің мәліметінше, Хэмилтон мен оның командасы мұндай қателікке алдын ала дайындалып, «басымдыққа негізделген бағдарламалық жасақтама» жасаған. Ол кез келген фондық тапсырмаларды тоқтатып, ең маңыздысын — Айға қонуды — бірінші орынға қоятын.

Команданың атақты бағдарламалық инженериясы 1969 жылы түсірілген суретте мәңгілікке қалды: Хэмилтон қасында биіктеп тұрған басып шығарылған кодтардың үйіндісінің жанында тұр.

2016 жылы Хэмилтонның өмірлік еңбегі Барак Обама тарапынан ғылым мен ғарыш сапарына қосқан үлесі үшін Президенттік бостандық медалімен марапатталды.

Сол кезде Обама Хэмилтон «адамзатты ғарышқа жіберуге көмектескен, еленбеген әйелдер ұрпағының символы» екенін айтты.

1936 жылы Индиана штатында дүниеге келген Хэмилтон 1955 жылы Мичиган университетінде математиканы оқыды, кейін Эрлхэм колледжіне ауысып, 1958 жылы математика бойынша бакалавр дәрежесін алды.

Бір жылдан кейін ол күйеуімен бірге Массачусетс штатының Бостон қаласына көшті. Бастапқыда MIT-дегі жұмысты күйеуінің заңгерлік білім алуына қолдау көрсету үшін қабылдады.

1970-ші жылдардан бастап Хэмилтон өз тәжірибесін пайдаланып, жеке бағдарламалық бизнестерін ашты, оның ішінде әлі күнге дейін Массачусетсте орналасқан Hamilton Technologies компаниясы бар.

«Біз оның қайтыс болғанына қайғырып отырмыз, бірақ оның ұзақ өмірі бойы көрсеткен ерекше жетістіктерін атап өту мүмкіндігіне ризамыз», — делінген Эрлхэм колледжінің әлеуметтік желідегі мәлімдемесінде.

«Оның пионерлік рухы мен керемет мұрасы Эрлхэм түлектерінің ұрпақтарын шабыттандыра береді», — делінген мәлімдемеде.

MIT-нің мәліметінше, Хэмилтонның артында қызы, күйеу баласы, екі немересі және төрт шөбересі қалды.