Камбоджа полицейлері мен әскери қызметкерлері мыңдаған адамды онлайн-алаяқтық индустриясында жұмыс істеуге мәжбүрлеген алаяқтық лагерьлерінде жеке күзетші ретінде жұмыс істеген. Бұл туралы Amnesty International ұйымының есебінде айтылған, деп хабарлайды Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап.
Халықаралық құқық қорғау ұйымы бұл күзетшілердің қылмыстық жүйенің бөлігі ретінде жеке күзет компанияларында жұмыс істегенін, кейбіреулері адамдарды лагерьде ұстап тұру үшін электр таяқшаларын қолданғанын айыптады. Amnesty International-ның бас хатшысы Аньес Калламард: «Көп жылдар бойы бұл қорқынышты лагерьлерден аман қалғандар ішінде Камбоджа әскери немесе полиция қызметкерлерін кездестіргенін айтты. Бұл әңгімелерді тәуелсіз растау мүмкін болмады — енді болды», — деді.
Тергеу 151 аман қалған адаммен сұхбатқа, 82 алаяқтық лагеріне баруға және ондаған күзетшілердің компания нысанындағы бейнелері бар әлеуметтік желілердегі бейнелерге негізделген. Есепте заңсыз операциялар бес беделді жеке күзет компаниясымен байланыстырылған. Калламард: «Біздің тұжырымдарымыз Камбоджаның миллиард долларлық қылмыстық алаяқтық желілері мен саяси байланыстары бар, көбінесе назардан тыс қалған тұлғалар арасындағы бұрыннан күдіктелген байланыстарды әшкерелей бастады», — деді. «Бұл байланыстардың орталығында лагерьден шығуды бақылаған, қашқандарды ұстаған және қорқыныш пен зорлық арқылы бағыныштылықты қамтамасыз еткен күзетшілері бар күзет компаниялары тұр. Оларсыз бұл жаппай қанау жүйесі жұмыс істей алмас еді», — деп қосты ол.
БҰҰ мәліметінше, жүздеген мың адам әлемнің түкпір-түкпірінен Оңтүстік-Шығыс Азияға сатылған. Көп жағдайда оларға кеңсе жұмысын уәде етіп, содан кейін бүкіл әлемдегі құрбандарды нысанаға алған онлайн-алаяқтық жасауға мәжбүрлеген. Олардың ішінде «шошқа сойып өлтіру» деп аталатын романтикалық алаяқтық түрі бар, онда қылмыскерлер құрбанмен жалған қарым-қатынас орнатып, ақшасын ұрламас бұрын оны баяу «семіртеді».
Amnesty есебі «Ресми бизнес: Камбоджадағы алаяқтық лагерьлеріндегі күзет компаниялары мен билік» деп аталады. Онда Leap Somnang компаниясының ең үлкен із қалдырғаны және сегіз провинциядағы кемінде 15 лагерьмен байланысты екені айтылған. Есепте 12 аман қалған адам компанияның күзетшілерін, нысандарын немесе логотипін танығаны жазылған. Amnesty Leap Somnang компаниясын қарулы күштердің полковнигі болып табылатын, сонымен бірге оның төрағасы ретінде қызмет еткен Бан Сопхат басқарады деп болжайды. Ұйым оның екі алаяқтық лагерінде Leap Somnang күзетшілерімен бірге түскен суреттерін ұсынды.
Құқық қорғау ұйымы Бан Сопхаттың Leap Somnang-та меншік, директор немесе басқару рөлін жоққа шығаратын хатынан үзінді келтірді. Онда ол «компания иесінің кеңесшісі ретінде қызмет еткенін» мәлімдеген. «Менің белгілі бір жерде түсірілген суретте көрінуім сол жердегі қызмет немесе операциялар туралы білемін немесе оған қатысамын дегенді білдірмейді», — делінген хатта.
Аман қалғандар күзетшілердің электр разрядтарын беріп, ұрып-соққанын, адамдарды «қараңғы бөлмелерде» ұстағанын және лагерь менеджерлері әйелдерді зорлаған кезде күзетте тұрғанын сипаттады. Amnesty лагерьлерде ашық түрде күзетші болып жұмыс істеген, белсенді қатысқаны байқалған 20-дан астам әскери және полиция қызметкерін анықтағанын мәлімдеді.
Жылдық шығын шамамен 100 миллиард долларға бағаланады — бұл аймақтағы бірнеше елдің ЖІӨ-нен асады. Осыған байланысты Камбоджа, Лаос және Мьянма сияқты елдерге қарсы халықаралық қысым күшейді. Индустрияның кейбір бөліктері Оңтүстік Азияға көшіп жатқаны туралы белгілер бар.
2025 жылдың шілдесінде Камбоджа алаяқтық операцияларына қарсы тарихтағы ең үлкен қуғын-сүргінді бастап, қылмыстық желілерді жоюға уәде берді. Билік жүздеген алаяқтық орталықтарын жапқанын мәлімдеді, ал Amnesty елдегі индустрия қазір «ұйқыда» деп мәлімдеді. Калламард: «Алаяқтық лагерьлері ұйқыда болса да, біздің тұжырымдарымыз жазасыздық инфрақұрылымы әлі де бұзылмағанын анық көрсетеді. Камбоджа осы қанау жүйесін тоқтату үшін оны қамтамасыз еткен, басқарған, қаржыландырған және қорғаған адамдарды жауапқа тартпайынша, бұл жүйені тоқтата алмайды», — деді.
Amnesty өз тұжырымдарын Камбоджа билігіне ұсынғанын және Ішкі істер министрлігінің жауабын келтіргенін хабарлады. Жауапта министрлік жалғасып жатқан қуғын-сүргін аясында 77 полицей қызметкерін тәртіптік жазаға тартқанын, электр таяқшаларын заңсыз қолданғаны үшін алты жеке күзетшіні қылмыстық жауапкершілікке тартқанын және қылмыскерлермен сөз байласқаны үшін 17 әскери, полиция және азаматтық қызметкерді ұстағанын мәлімдеген. Хатта билік «ешқандай төзбеушілік, ешқандай ерекшелік және ешқандай шегіну жоқ» саясатын ұстана отырып, Камбоджаның «трансұлттық қылмыстық желілердің баспанасы немесе операциялық базасына» айналмауын қамтамасыз ету үшін 3 477 күдіктіні сотқа жібергені айтылған. Amnesty Leap Somnang компаниясынан жауап алмағанын мәлімдеді. The Guardian Камбоджаның Ішкі істер министрлігіне, Бан Сопхатқа және Leap Somnang компаниясына пікір сұрап хабарласты.