Қазақстанда алимент бойынша берешектердің табыстарын автоматты түрде іздеу кеңейтіледі. Сот орындаушылары жолаушылар тасымалы, жеткізу, құмар ойындар және электрондық ақша операцияларынан түсетін табыстар туралы мәліметтерді ала алады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бұл туралы премьер-министр Олжас Бектенов депутаттық сауалға берген жауабында мәлімдеді.
Құрылтай депутаты Лариса Ли балаларын асырауға алиментті іс жүзінде алмайтын отбасыларды қолдаудың қосымша шараларын әзірлеуді ұсынды. Оның пікірінше, берешектердің жауапкершілігін қатаңдату жеткіліксіз.
Сауалға жауап ретінде Бектенов үкіметтің сот орындаушыларының төлемеушілердің табыстарын іздеу мүмкіндіктерін кеңейткенін хабарлады. Атап айтқанда, олар платформалық жұмыспен қамту саласындағы интернет-платформалар мен мобильді қосымшалар операторларынан, сондай-ақ құмар ойын бизнесін ұйымдастырушылардан ақпарат сұрату құқығына ие болды.
«Сондай-ақ жолаушылар тасымалы, жеткізу, құмар ойындар және электрондық ақша операцияларынан түсетін табыстарды анықтау бөлігінде мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерімен интеграциялау жұмыстары жүргізілуде», – делінген премьер-министрдің жауабында.
Сот орындаушылары табыстарды іздеу үшін атқарушылық іс жүргізу органдарының автоматтандырылған ақпараттық жүйесін (АИС ОИП) пайдаланады. Ол мемлекеттік органдармен, банктермен және басқа да ұйымдармен деректер алмасады.
Жүйе сондай-ақ жұмыспен қамту саласындағы ақпараттық базалардан және Еңбек шарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесінен мәліметтер алады. Бұл берешектің қайда жұмыс істейтінін, оның жұмыс берушісі кім екенін және еңбек қатынастары ресімделген-ресімделмегенін автоматты түрде білуге мүмкіндік береді. Алынған деректер жалақыдан және басқа да табыстардан алимент өндіру үшін пайдаланылады.
Берешек сомасын сот орындаушылары борышкердің нақты жалақысы мен басқа да табыстарының негізінде айқындайды. Егер адам жұмыс істемесе немесе өз табыстары туралы құжаттарды ұсынбаса, есептеу үшін Қазақстан бойынша орташа айлық жалақы пайдаланылады.
Егер алиментті үш ай ішінде өндіру мүмкін болмаса, сот орындаушысы берешекті есептеп, мәжбүрлеп өндіру шараларын қолдануға міндетті. Оның ішінде ол борышкердің мүлкіне өндіріп алуға жүгіне алады.
Қазақстанда алимент төлемегені үшін екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруды қоса алғанда, қылмыстық жауапкершілік қарастырылған. Сонымен қатар Бектенов жазаны одан әрі қатаңдату берешектің өтелуіне міндетті түрде әкелмейтінін атап өтті, өйткені бас бостандығынан айыру борышкердің табыс алу және алимент төлеу мүмкіндігін шектеуі мүмкін.
Қылмыстық кодекстің 139-бабы бойынша сотқа жіберілген қылмыстық істердің саны 2020 жылғы 11%-дан 2025 жылы 37,1%-ға дейін өсті.
2026 жылдың тоғыз айында осы бап бойынша 991 қылмыстық іс өндірісте болды. Сотқа 356 іс, яғни аяқталған істердің 43,2%-ы жіберілді. Тағы 185 іс ақтауға жатпайтын негіздер бойынша тоқтатылды.
Сонымен қатар сот шешімдері мен атқарушылық құжаттарды орындамағаны үшін әкімшілік жауапкершілік қарастырылған. 2026 жылдың тоғыз айында Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 669-бабы бойынша 3477 борышкер жауапкершілікке тартылды.
Бұған дейін «Курсив» үкіметте алимент төлеушілер үшін түрме мерзімдерінің мағынасыздығын мойындағанын жазған болатын.