Ұлыбританияның балалар істері жөніндегі министрі Джош Макалистер Англиядағы балалар үйлерінің дағдарысынан шығудың жолын іздеу мақсатында Данияның тәжірибесін зерттеп жатыр. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Копенгагеннің шетіндегі тыныш қала маңында үлкен ақ үй орналасқан. Ол көшедегі басқа ғимараттарға ұқсайды және сырттай қарағанда бұл әлемдегі ең үздік балалар үйлерінің бірі саналатын Жозефина Шнайдер үйі екенін білдіретін ешбір белгі жоқ.

Данияның балалар үйлері әлемдік балаларды интернаттық күтімнің алтын стандарты ретінде жиі аталады. Қазір оларды Британ үкіметі зерттеп жатыр, өйткені ол өзінің балалар үйлері жүйесі батқан дағдарыстан шығудың жол картасын жасауға тырысуда.

Өткен жылы Англия бойынша 669 бала заңсыз, тіркелмеген балалар үйлерінде тұрды, ал жергілікті кеңестер оларды сол жерде ұстау үшін салық төлеушілердің 125 миллион фунт стерлингтен астам ақшасын төледі.

Балалар үйлеріне жалпы шығыс бес жылда 96%-ға өсіп, 2023-24 жылдары 3,1 миллиард фунт стерлингтен асты, ал стандарттар төмендеді, жеке капитал компаниялары пайда табуда және барған сайын көп балалар жүздеген миль қашықтықтағы үйлерге жіберілуде.

Ахуал өте ауыр, деп мойындайды балалар министрі Джош Макалистер. «Бізде қазір тіркелмеген, заңсыз үйлердің көлеңкелі жүйесі бар, ол емдік қолдау көрсетпейтіні анық, ал шығындар өте үлкен», – деді ол. «Бізге үлкен өзгерістер, елеулі реформа қажет, мен аптасына балалардың әлеуметтік күтімі реформасына барынша көп уақыт бөлемін».

Осы аптаның басында Макалистер Данияға барып, оның балалар үйлерінің қалай жұмыс істейтінін және Англияға қандай тәжірибені көшіруге болатынын көрді. Бұл Білім департаментінің секторды қалай жақсартуға болатыны туралы шолуы аясында жасалды.

140 жылдық тарихы бар Жозефина Шнайдер үйінде 6-дан 23 жасқа дейінгі 12 бала мен жасөспірім тұрады. Ол көптеген британдық баламалардан күрт ерекшеленеді.

Үйдің орталығында бас аспазшы Рамус жұмыс істейтін кең ас үй бар, ол балаларға тамақ, түскі ас қораптары мен мектептен кейінгі жеңіл тағамдар дайындайды – пицца роллдары ерекше сүйікті. Ол балалармен өзі жұмыс істеп, оларды тамақ дайындауға көмектесуге және азық-түлік дүкеніне баруға шақырады.

Қалған қызметкерлердің барлығы әлеуметтік педагогика саласындағы жоғары білімді мамандар. Бұл пән психологияға, баланың дамуына және этикаға бағытталған. Олар балалармен бірге тамақ дайындап, тамақтанып, қарым-қатынас жасай отырып, дәстүрлі отбасылық үй атмосферасын қайта жасауға тырысады.

«Бізде штаттық терапевт жоқ, бірақ біз жасайтын барлық нәрсе емдік», – деді үйдің директорының орынбасары Мадс Сёренсен.

Бір қызметкер түнде үйде ұйықтайды және күн сайын балаларды таңғы 7-де оятады. «Біз олардан қалай оянғысы келетінін сұраймыз, бұл олардың өзін қауіпсіз сезінуіне көмектеседі, болжамдылық жасайды, жүйке жүйесін сәл тыныштандырады», – деді Сёренсен.

Мұндағы балалардың көпшілігі физикалық, эмоционалдық және әлеуметтік немқұрайлылыққа ұшыраған, өзін-өзі жарақаттау, ұйқысыздық және тамақтану бұзылыстары сияқты мәселелер жиі кездеседі.

Англиядағы балалар үйлерінен айырмашылығы, мұнда балалар демалыс және мереке күндері достарын қонаққа шақыруға шақырылады, ата-аналар жиналыстары, соның ішінде Рождество банкеті өткізіледі.

Әр баланың білімі мен әл-ауқаты бойынша жұмыс істейтін екі-үш қызметкерден тұратын тобы бар. Жоғарғы қабаттағы жартылай дербес пәтерде 17 және одан үлкен тұрғындар тұрады, олардың өз тұрғын үйі мен ас үйі бар, олар ересек өмірге көшуде.

Жасөспірімдер қызметкерлердің басшылығымен өз тамақтарын сатып алып, өз шаруаларын өздері жасайды, бұл оларды үйден тыс дербес өмірге дайындайды. Оларға 23 жасқа дейін үйде қалуға рұқсат етіледі және одан кейін де жиі қонаққа келуге шақырылады.

Бұл Англиядағы балалар үйлерінен мүлдем өзгеше: онда жасөспірімдер 18 жасқа толған бойда үйден кетуге мәжбүр, бұл қамқорлықтан айырылудың тік жартасы болып, қамқорлықтан шыққандардың ерте өліміне әкеледі.

Макалистер бұны өзгертуі мүмкін екенін айтты. «Қайда тұратыныңызды шешетін өте бинарлы туған күн нүктесінен арылу мені шынымен сендіреді», – деді ол. «Мен балалардың A-level емтихандарын тапсырып жатқан кезде де 18 жасқа толғанда көшуге мәжбүр болатынын естимін. Біз бұдан кетуіміз керек».

Ол сондай-ақ Дания балалар үйлерінің мәдениетінің кейбір элементтерін, әсіресе жеке өсуге және отбасылық қатынастарды сақтауға деген көзқарасын көшіргісі келеді.

«Англиядағы интернаттық күтімнің көп бөлігі шын мәнінде ересектердің жасөспірімдерге қатысты өз алаңдаушылығы мен қорқынышын ұстауына байланысты, бұл өте нашар модель», – деді Макалистер. «Бірінші сұрақ әрқашан «өзімізді тәуекелден қалай қорғаймыз?» деп қойылады, бұл бірінші сұрақ болмауы керек. Данияда бұл мүлдем басқаша».

Қызметкерлердің сапасы шешуші рөл атқарады және бұл қазіргі шолудың өзегі болып табылады. Шолуды педагогикалық принциптерге негізделген Саттондағы балалар үйін басқаратын Lighthouse Pedagogy Trust директоры Эммануэль Акпан-Инванг жүргізуде.

«Даниядағы қызықты нәрсе – балалар үйінде жұмыс істеу – адамдар шынымен жасағысы келетін мансап», – деді ол.