Қазақстанның әр түрлі аймақтарында 100 мың тоннадан тұратын тапшы авиаотынның қуатты қоймаларын құру қажет, деп санайды Jet Fuel Services жанармай компаниясының негізін қалаушы және Қарағанды «Сары-Арқа» әуежайының тең иесі Ерлан Оспанов. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
«Тауар биржасы. Авиаотынды ұйымдасқан нарыққа өзендей құю. 2. Биржада ҚҚС 0%. Биржадан тыс — 16%. Авиакеросин — биржалық тауар. ҚҚС тұтыну тізбегінің соңында алынады, ол ешқайда кетпейді. Ал шетелдіктер ҚҚС-сыз сатып алады. 3. Оңтүстік, Орталық, Батыс аймақтарында әрқайсысы 100 000 тоннадан резервтік сақтау базаларын салу. Отынның 2 түрі үшін (ТС және Jet A1). 4. Биржаға және қанатқа барлық кәсіби қатысушыларды жіберу», — деп жазды ол Facebook-те (Meta).
Сонымен қатар, Оспанов әуежайларда отын құю кешендерінің екі түрі болуы керек деп санайды — Қазақстанға дәстүрлі ТС маркалы авиаотын және әлемдік Jet A1 авиаотыны үшін. Осы шараларға қосымша ол Қазақстанға авиаотын импортын әртүрлі елдерден әртараптандыруды ұсынды.
«Отынмен дүрлігу ұзаққа созылады. Сындарлы инфрақұрылымсыз және жүйелі шешімдерсіз біз оңайлықпен өте алмаймыз», — деп есептейді ол.
Оның айтуынша, қазіргі уақытта қазақстандық авиаотын нарығында бірнеше рет айтылған ақиқат сәті келеді. Тек отандық авиакомпанияларға төмендетілген бағамен бөлінетін ішкі авиаотын өндірісі сұраныстың шамамен үштен екісін ғана жабады. Қалған қажеттілік дәстүрлі түрде Ресейден авиаотын импорты есебінен жабылады, алайда соңғысы украиндық ұшқышсыз ұшу аппараттарының шабуылдары аясында әртүрлі отын түрлерінің тапшылығына тап болды.
Осыған байланысты Қазақстан индикативтік жоспарда келісілген авиаотын және басқа отын түрлерінің көлемін ала алмайды деген пікірлер айтыла бастады. Сонымен қатар, БАҚ мәліметтері бойынша, РФ Қазақстанға 50 мың тонна Аи-92 беруді сұраған, алайда энергетика министрі Ерлан Ақкенженов ресми арналар арқылы мұндай өтініш әлі түспегенін екі рет мәлімдеді. Бензин жеткізуге жауап ретінде РФ авиаотын жеткізе алады, деп хабарланды БАҚ-та.
«Жергілікті отын бізге кем дегенде 2030/32 жылға дейін жетпейді, мүмкін ешқашан жетпейді. Тұтыну да өндірісті ұлғайтумен қатар өседі. Ал әріптестеріміздің көпшілігі өз ыдыстарын импорттық отынмен толтырады», — деп атап өтті Оспанов.
Оның айтуынша, Израиль/АҚШ пен Иран арасындағы қақтығыстың салыстырмалы түрде реттелуінен кейін еуропалық нарықта авиаотын бағасы соғысқа дейінгі деңгейге оралуда, сондай-ақ физикалық жеткізу мәселесінде тапшылық жоқ.
«Ал бізде баға РФ-дан физикалық жеткізуге байланысты. Ал онда... біз бәріміз жаңалықтарды оқи аламыз. Импорттық отын жетпейді — шетелдік ұшақтарды жанармаймен толтыра алмаймыз. Немесе олар авиакеросиннің қымбаттығына байланысты бағыттарын өзгертеді», — деді ол.
Қазақстандық авиаотын әскери әуе кемелерін, ТЖМ және отандық авиакомпанияларды (Air Astana/SCAT) жанармаймен толтыруға жетеді, деп еске салды ол.
«Ал Люфтганза, Туркиш және басқалары не істеуі керек? Бізге жолаушыларды тасымалдамау керек пе? Атлас Эйр, ЭйЭсЭл немесе Чаншы не істеуі керек? Жүк жөнелтушілерге көлік бағыттарын өзгерту керек пе? Логистикалық тізбектерді бұзу керек пе? Біз әлі ұзақ уақыт бойы авиаотынның импорттық жеткізілімдеріне тәуелді боламыз. Ал бұл отыннан біздің еліміздің «Бір белдеу, бір жол» бағдарламасына, «Орта дәліз» маршрутына қатысушы ретіндегі рөлі байланысты», — деп атап өтті Оспанов.
Оның пікірінше, Қазақстан әуежайларында авиаотынның болуы мәселелерін шешу елдің Еуразия құрлығындағы ауқымды логистикалық ойынға қатысуына байланысты.
«Ал егер импорттық отынмен жұмыс істеуге арналған инфрақұрылым жаһандық саланың қажеттіліктеріне сәйкес келмесе, не істеу керек? Үлкен ойын ойнағымыз келсе, деңгейді ұстау керек. Егер импорт болса, онда жеткізудегі үзілістерге, бағаның маусымдық ауытқуларына жоғары сезімталдық», — деп жазды ол.
Осыған байланысты ол республикаға жаңа ірі авиаотын сақтау қоймалары қажет деп санайды, сондай-ақ бір сатушыға — РФ-ға тәуелді болмау үшін әртүрлі елдерден жеткізілімдерді әртараптандыру қажет. Сақтау қоймаларының болуы отын бағасы төмен кезеңде шетелден авиаотын сатып алуға мүмкіндік береді. Дәстүрлі түрде Қазақстанда жазғы демалыс маусымында рейстер саны артады, қазақстандықтар басқа елдерге демалуға ұшады.
Бірнеше жыл бұрын Қарағанды әуежайында транзиттік және басқа кемелерді JetA1 жанармайымен толтыру мүмкіндігі бар аймақтық жүк авиахабын дамыту туралы шешім қабылданды. Бұған дейін «Курсив» иелері ауысқан Қарағанды «Сары-Арқа» әуежайы жолаушылар ағынын үш есеге — жылына 1 млн адамға дейін арттыруды жоспарлап отырғанын жазған болатын.
2024 жылдың мамырында әуежай иелерін ауыстырды. Freedom Holding Corp. негізін қалаушы Тимур Турлов Turlov Private Holding арқылы әуежайға иелік ететін Sky Service компаниясының 60% сатып алды. Қалған 35% және 5% тиісінше Ерлан Оспанов пен Айдан Акановқа тиесілі. Турлов келгенге дейін Оспанов компанияның 95% иеленген.
Жақында «Халықаралық Нұрсұлтан Назарбаев әуежайы» АҚ басқарма төрағасы Бекен Сейдахметов Қазақстанға Қытай мен Түрікменстаннан авиаотын импорттау мүмкіндігін жоққа шығармады. Сонымен қатар, оның айтуынша, әуежайда шамамен 15 күндік жұмысқа жететін авиаотын қоры бар.
ҚР Энергетика министрлігінің мәліметінше, Қазақстанға Қытайдан, Түрікменстаннан және басқа елдерден авиаотын импорты туралы «ҚазМұнайГаздың» «ҚазМұнайГаз-Аэро» еншілес компаниясы келіссөз жүргізуде. Ведомствоның бағалауы бойынша, биылғы жылы авиаотынға ішкі қажеттілік жылына 680 мың тоннаны құрайды, ал өндіріс жоспары 750-825 мың тоннаны құрайды. Жергілікті әуежайлардағы авиаотын бағасы тоннасына $868-967 құрайды, ал шетелдік авиакомпаниялар үшін — $1,1-1,5 мың.