BBC Global Disinformation Unit алты африкалық елдегі полиция деректерін жинақтап, 2025 жылғы қазаннан биылғы шілдеге дейін «жыныс мүшелерін ұрлау» деп аталатын жалған айыптаулардың салдарынан 80-нен астам адамның қаза тапқанын анықтады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Құрбандардың өлімі иыққа тию ер адамның жыныс мүшелерінің кішірейіп немесе жоғалып кетуіне әкелуі мүмкін деген қауесеттермен байланысты. Бұл қауесеттер әлеуметтік желілердегі жалған ақпараттың кең таралуымен күшейіп отыр.
Танзаниялық механик Бонифас Мгала BBC-ге сәйкес, ол сәуір айында жыныс мүшелерін ұрлады деп айыпталған кезде қатты соққыға жығылған. «Олар біздің біреудің жыныс мүшелерін ұрлағанымызды айғайлап жатты, ал үлкен тобырдың кесірінен қашып құтыла алмадық», – дейді ол.
Мұндай айыптаулар ежелден келе жатқан қорқыныштар мен ырымдарға негізделген және Африка құрлығында, әсіресе сиқыршылыққа сенім кең тараған қауымдастықтарда жаңа емес. Алайда әлеуметтік желілер бұл қорқыныштарды күшейтті.
Қауесеттердің соңғы толқыны былтыр Демократиялық Конго Республикасында басталып, кейін Бурунди, Замбия, Танзания, Мозамбик, Ангола, Малави және Кенияға тараған.
Замбияда жыныс мүшелерінің жоғалуы туралы қауесет алғаш рет наурыз айында бір әйелдің линчтенуінен кейін тарай бастады, бұл Танзания шекарасындағы дүрбелеңді күшейтті.
Мгала 1 сәуірде Тундумадағы мейрамханада түскі ас ішіп отырғанда, оны және оның досын тобыр сыртқа сүйреп шығып, ұрып-соққан. Ол есін жоғалтып, ауруханада екі күннен кейін есін жиғанда досының қаза тапқанын білген. Қазір ол ақсаңдап жүреді және басы үнемі ауырады, бірақ көршілері мен достары дәрі-дәрмек шығындарын жабуға көмектескен.
Сол күні коммерциялық фотограф әрі бизнесмен Майкл Силавве Тундумада тағы бір осыған ұқсас шабуылдың куәсі болған. Ол бір ер адамды айыптап, ұрып-соғып, кейін өртеп жібергенін айтады. BBC тексерген видео TikTok пен Facebook-те 100 000-нан астам рет көрілген.
Тундумадағы тігінші Аша Стивен Мвакиласа қауесеттердің шындыққа жанаспайтынын түсінгенін, бірақ күйеуі мен ұлдары үйде болмағанда алаңдаушылық сезінетінін айтады. Ол полиция патрульдерінің арқасында қазір өзін қауіпсіз сезінетінін жеткізді.
Момба ауданының әкімі Элиас Дэниел Мвандобо BBC-ге кейбір оқиғалардың артында әдейі қылмыстық ниет болуы мүмкін екенін айтты: «Кейбір адамдар өз пайдасы үшін қылмыс жасап, жұртшылықта дүрбелең тудыруға сөз байласты».
Дар-эс-Саламда түсірілген тағы бір видеода тобыр бір ер адамды базар көшесімен итеріп, ұрып, жыныс мүшелерін қайтаруды талап етеді. BBC Disinformation Unit Мозамбик пен Кениядағы ұқсас шабуылдардың видеоларын растады.
TikTok пен Facebook-те тобырлық зорлық-зомбылық көрсетілген ондаған жазба әлі де онлайн. Meta өкілі BBC-ге олар контентті қарап, саясатқа қайшы келетіндерге шара қолданатынын айтты. TikTok әзірге BBC-дің сұрағына жауап берген жоқ.