Әлеуметтік медиа 20 жыл бұрын интернетті жаулап алған кезде, ол адамдарды байланыстырып, ақпаратты қолжетімді ететін технология ретінде қарсы алынды. Бүгінде Meta (Facebook және Instagram иесі), Google (YouTube иесі), Snapchat, сондай-ақ TikTok, Discord және Roblox сияқты платформалар АҚШ-та пайдаланушыларға, әсіресе балаларға зиян келтірді деген мыңдаған сот істеріне тап болды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бұл істердің нәтижесі, олар соттан тыс реттелсе де немесе алқабилер компанияларға қарсы үкім шығарса да, әлеуметтік платформалардың жұмысын мәңгіге өзгертуі мүмкін. Колумбия заң мектебінің профессоры Эрик Тэлли: "Бұл тек заңгерлер ғана емес, реттеушілер мен заң шығарушылар да мұқият бақылап отырған сахнаны жасады", - деді. Тэлли платформаларға қарсы сот істерінің толқыны қоғамдық пікірге әсер етіп, алдағы жылдардағы саяси сайлаулар мен заңдарға ықпал ететінін атап өтті.
Істердің көпшілігі Калифорнияда қаралуда, өйткені барлық ірі әлеуметтік платформалардың штаб-пәтері осында орналасқан. "Калифорния эффектісі" деп аталатын құбылыс бойынша, штаттағы заңнамалық өзгерістер бүкіл елге таралады. Сиракуз университетінің профессоры Алексис Шор Ингбер: "Платформаларда балалар қауіпсіздігіне қатысты мәселе бар екенін жоққа шығару мүмкін емес. Біз бетбұрыс нүктесін көріп отырмыз. Бұл істер маңызды", - деді.
Биыл Meta және YouTube бала кезінде әлеуметтік медиаға тәуелді болып, психикалық және эмоционалдық денсаулығына зиян келтірді деп шағымданған жас әйелдің ісінде жеңіліске ұшырады. Алқабилер компанияларды оған $6 млн (4,5 млн фунт стерлинг) төлеуге міндеттеді. Екі компания да үкіммен келіспейтінін және шағымданатынын мәлімдеді. Meta сондай-ақ Нью-Мексикодағы ірі істі жоғалтты, онда штаттың бас прокуроры компанияны балаларға қауіпсіз деп алдады деп айыптады. Meta бұл үкімге де шағымданатынын айтты.
Осы істер қозғалған жылдары Meta платформаларын жас пайдаланушылар үшін қауіпсіз етуге бағытталған өзгерістер енгізді. Бірақ платформалардың дизайны мен жұмысындағы кең ауқымды өзгерістер тағы бірнеше жылды және көбірек сот шешімдерін қажет етеді. Келесі жылға дейін Meta және басқа ірі платформалар жас пайдаланушылардың, олардың ата-аналарының, мектеп округтерінің және штат прокурорларының талаптары бойынша соттарда күреседі. Тіпті миллиардер Meta-ны алаяқтық жарнамаларды орналастырды деп сотқа беруге дайын.
BBC АҚШ-тағы көптеген істерді қарап, алдағы жылы сотқа түсетін және платформалардың бизнесіне айтарлықтай әсер етуі мүмкін бірнеше істі анықтады. Адам Дж. Шварцтың айтуынша, бұл істер "заңды қалыптастыратын бағыттаушы істер болады". Калифорниядағы көп округтік іс (MDL) АҚШ бойынша 1000-нан астам мектеп округінің айыптауларын қамтиды. Мектептер Instagram, YouTube, Snapchat және TikTok-ты әдейі тәуелді етіп жасалған деп айыптайды, бұл балаларға зиян келтірді. Мектептер әлеуметтік медианың зиянымен күресу оларға ақша мен ресурстарды жұмсатқанын және платформаларды "қоғамдық қауіп" деп тануды талап етеді. Алқабилер соты ақпанда басталуы керек, бірақ платформалар бірінші сотқа түсетін мектеп округімен келісімге келді. YouTube өкілі айыптауларды жоққа шығарды, Snapchat өкілі де келіспейтінін айтты. Meta түсініктеме беруден бас тартты, TikTok жауап бермеді.
Калифорния мен Колорадоның адвокаттары 2023 жылы 29 штаттың атынан Meta мен Instagram-ға қарсы іс қозғады. Сот тамызда өтеді. Штаттар Meta-ны Балалардың онлайн құпиялылығын қорғау туралы заңды (COPPA) бұзды деп айыптайды. Meta іс бойынша 2 миллионнан астам құжат ұсынды. Егер штаттар жеңіске жетсе, Meta 13 жасқа дейінгі пайдаланушылардың платформаны қолдануын жақсырақ болдырмауы және олардың деректерін жоюы керек. Meta бұл деректерді жарнаманы нысанаға алу және жасанды интеллект модельдерін оқыту үшін пайдаланады. Компания өкілі түсініктеме беруден бас тартты.
Roblox және Discord-қа қарсы істі 13 жасар бала штаттық сотта қозғады.