Amazon, Ericsson және Sony сияқты жетекші әлемдік брендтер жыныстық зорлық-зомбылық, өлім жазасы және азаптауларға қатысы бар милициямен байланысты минералдарды алған болуы «ықтимал», деп мәлімдейді жаңа тергеу. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Компаниялар, шамасы, білместіктен, Конго Демократиялық Республикасындағы (ДРК) M23 милициясы басып алған кеніштерден контрабандалық жолмен әкелінген колтанды сатып алған. M23 Шығыс ДРК-да көптеген қатыгездіктер жасаған.
Ұялы телефондар мен компьютерлер өндірісі үшін маңызды колтан Руандаға контрабандалық жолмен өткізіліп, ірі фирмалар пайдаланатын колтан экспорттаушылары арқылы тасымалданады, деп хабарлайды Global Witness бір жылдық тергеуінде. Олардың айтуынша, бұл маңызды минерал Microsoft, Toyota, Nvidia және Vodafone сияқты халықаралық брендтердің өнімдеріне де түсуі мүмкін.
Global Witness-тің аға саясат және адвокатура кеңесшісі Алекс Копп: «Біздің күнделікті технологиямыздың артында зорлық-зомбылық, қанау және адам азаптарымен былғанған жеткізу тізбегі жатыр», - деді.
Ол үкіметтерді компанияларды жауапкершілікке тарту үшін араласуға және M23-тің Шығыс ДРК-ның едәуір бөлігін қатыгез басып алуына қаржылық жағынан мүмкіндік беретіндерге санкция салуға шақырды.
Тоналған минералдар ДРК-ның Солтүстік Киву провинциясындағы Рубая деп аталатын үлкен кен орнынан алынған, ол әлемдегі колтанның шамамен 15% құрайды.
M23 милициясы, ДРК ішінде орналасқан 7000-ға дейін руандалық әскермен қолдау көрсетіліп, екі жыл бұрын кеніштерді басып алып, әр килограмм колтаннан алым алады.
БҰҰ сарапшылар тобы M23-тің Рубаядағы колтан салығынан айына шамамен £600,000 жинайтынын, бұл кіріс милицияның операцияларын қаржыландыруға жұмсалатынын анықтаған.
Үлкен аумақтарды басып алып, M23 мыңдаған адамды өлтіріп, жүздеген мың бейбіт тұрғындарды қоныс аударуға мәжбүр етті, жазасыз зорлап, ұрлап кетті. Руанда милицияны қолдайтынын жоққа шығарады.
Алайда колтан Шығыс Африка мемлекеті үшін маңызды кіріс көзіне айналды, бұл минерал оның ең ірі экспорттық табыс көздерінің біріне айналды.
Осы уақытқа дейін контрабандалық колтанды кім сатып алғаны туралы аз белгілі болды. Global Witness колтан контрабандашыларымен сұхбаттан кейін Руанданың жеті ірі колтан экспорттаушысының бесеуі ДРК-дан қақтығыс колтанын сатып алатынын айтады.
Бұл экспорттаушылар минералды делдалдар арқылы Қытай мен Қазақстандағы балқыту зауыттарына сатады. Балқыту зауыттарында колтан танталға өңделеді. Одан әрі ол электронды құрылғылардың маңызды компоненттері болып табылатын конденсаторларды өндіру үшін қолданылады.
Тергеу руандалық шенеуніктердің кінәлілігі туралы сұрақтар туғызады. Бір колтан контрабандашысы Руанда билігінің бұл тәжірибеден толық хабардар екенін айтты.
Бұрын колтанның көп бөлігі жеңіл бақыланатын шекара аймақтары арқылы Руандаға контрабандалық жолмен әкелінетін. Алайда дереккөздер Global Witness-ке қазір минералдың үлкен көлемі ДРК-ның шекаралық Гома қаласы арқылы Руандаға кіретінін айтты, бұл қаланы M23 өткен жылы басып алған.
Сауда деректерін қарап, кедендік жазбаларды талдап, салыстырған тергеу, тиісті тексеру жүйелері қақтығыс пен табиғи ресурстар арасындағы байланысты үзуге қабілетсіз болып көрінетінін көрсетеді.
Теориялық тұрғыдан, көптеген халықаралық компаниялар өздерінің жеткізу тізбегін қақтығыссыз ұстау үшін сенетін қадағалау жүйесі (Халықаралық қалайы жеткізу тізбегі бастамасы - Itsci) телефон құрылғылары мен басқа электроникаға не кіретінін жауапкершілікпен алуды және қақтығысты қаржыландыру мен адам құқықтарының бұзылуын болдырмауды қамтамасыз етуі керек.
Алайда Global Witness бұл бастама қақтығыс колтанын анықтай алмағанын айтады. Ол сондай-ақ Жауапты минералдар бастамасы (RMI) сияқты басқа схемалардың жеткізу тізбегіне қақтығыс колтанының енгізілуін анықтай алмауы мүмкін деп айыптайды.
Копп: «Біздің телефондарымыздың, компьютерлеріміздің және көліктеріміздің артындағы компаниялар өздерінің жеткізу тізбегін тазарта алмады немесе тазартқысы келмеді. Бұл тұрақсыздықты күшейтеді және қауымдастықтардың азаптарын ұзартады», - деді.
Global Witness халықаралық компанияларды M23 Рубая кеніштерінен әскерлерін шығармайынша, Руандадан колтан сатып алуды тоқтатуға шақырды, егер олар колтанның шығу тегін және сұрыпталуын тікелей тексеру арқылы экспортқа дейін мұқият зерттемесе.
Мақалада аталған барлық компаниялар мен қадағалау схемаларына түсініктеме беру ұсынылды.
Amazon өкілі Маргарет Каллахан: «Біз адам құқықтары мен қоршаған ортаны құрметтейтін, жеткізу тізбегі стандарттарымызға және барлық қолданыстағы заңдарға сәйкес өндірілген немесе жеткізілген өнімдер мен қызметтерді ұсынуға міндеттенеміз. Біз әдетте кеніштерден немесе балқыту зауыттарынан шикізат алмасақ та, жауапты минералдық шикізат көздеріне міндеттенеміз және жеткізушілермен және жоғары деңгейдегі серіктестермен аудит механизмдері мен балқыту зауыттары бойынша ынтымақтастықты жалғастырамыз», - деді.