Әлем мұхиттары былтыр рекордтық 23 зеттаджоуль жылу сіңірді, бұл адамзаттың сол жылы тұтынған барлық энергиясынан шамамен 40 есе көп. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бұл жылу энергиясының жарылыс тәрізді қосылуы Жер бетіндегі тіршілік үшін іргелі терең су айдындарында ауқымды өзгерістермен қатар жүріп отыр. Copernicus мұхит жағдайы туралы есебінің 10-шы басылымына сәйкес, теңіз деңгейі 1999 жылдан бері жылына шамамен 3,8 мм-ге көтерілді, ал 2012–2025 жылдар аралығында бұл қарқын жылына 4,2 мм-ге дейін жылдамдады. Есеп сонымен қатар соңғы 40 жылда әлем мұхиты 17%-ға қышқылдырақ болғанын анықтады.
Мұхиттар адамзат шығарған көмірқышқыл газының шамамен үштен бірін және парниктік газдар ластауы Жер жүйесінде ұстаған қосымша жылудың шамамен 90%-ын сіңірген.
«Мұхит көз алдымызда өзгеріп жатыр», — деді есепті жариялаған Mercator Ocean International ұйымының бас директоры Пьер Баюрель. «Жылыну, теңіз деңгейінің көтерілуі және экожүйелердің тозуы — ауқымды әрі ұзақ мерзімді өзгерістің өзара байланысты белгілері».
Ғалымдар Еуропада — ол әлемдік орташа көрсеткіштен екі есе жылдам қызып жатыр — Жерорта теңізі мен Қара теңізді рекордтық теңіз ыстық толқындары мен бір айдан астамға созылған экстремалды ыстық кезеңдері жайлағанын анықтады. Бұл толқындардың жоғары температурасы беттің астында да тереңге таралады.
Ғалымдар батыс Жерорта теңізінде теңіз деңгейінің көтерілуі айқын жеделдегенін, ал шығыс бөлігінде өсім біркелкі емес екенін байқады. Есеп бойынша, бүкіл теңіз онжылдықта 0,32°C-қа жылынды, бұл әсіресе соңғы жылдары теңіз ыстық толқындарын күшейтіп отыр. Жылуды өлшейтін джоуль бірлігі — бір ватт құрылғыны бір секунд жұмыс істетуге қажет электр мөлшері; ал зеттаджоуль — миллиард триллион джоуль.
Бұл есеп Батыс Еуропа әдеттен тыс жылы қыркүйекті бастан кешіріп жатқанда жарияланды — ол алапат өртті жаздан кейін келді, өткен аптада Испания мен Португалияның кейбір бөліктерінде температура 40°C-қа жетті. Ыстық жағалау сулары түнде салқындайтын жерге қосымша жылу беріп, құрлықтағы ыстық толқындарды күшейтеді.
Есепке қатыспаған Баск зерттеу институты AZTI-дың теңіз экологиясы маманы Анхель Борха бұл әсерлер бірнеше жылдан бері байқалып келе жатқанын және сөзсіз күшейетінін айтты.
«Бірақ бұл қоғам елемейтін мәселе сияқты. Мысалы, теңіз деңгейінің көтерілуі мен экстремалды құбылыстардың қосынды әсері Жерорта теңізінің жағалауын эрозияға ұшыратып жатыр — алайда кейбіреулер сөзсіз жойылатын жерлерде қайта құрылыс салуды талап етеді», — деді ол.
Есеп жылудан теңіз тіршілігіне келген ауқымды зиянды құжаттады. 2023 жылдың қаңтары мен 2025 жылдың қыркүйегі аралығында әлемдегі маржан рифтерінің 84%-ы ағарту деңгейіндегі жылу стрессін бастан кешірді. Соңғы 30 жылда мұхиттың шамамен 5%-ында фитопланктонның — азық-түлік тізбектерінің негізі болып, көміртек ағындарын реттейтін ұсақ тіршілік иелерінің — өсу үлгілерінде тұрақты өзгеріс байқалды. Антарктидада төрт император пингвиндерінің колониясы рекордтық төмен теңіз мұзы кезеңінде 2022 жылы ұрпақ өрбітуден толық сәтсіздікке ұшырады.
Бұл қорытындылармен қатар Copernicus-тің жеке зерттеуі жарияланды: ол биылғы өлімге әкелетін экстремалды ыстық пен лас ауа қосындысы адамзаттың үштен бірінен астамын жер деңгейіндегі озон ластануының қауіпті деңгейіне ұшыратқанын анықтады.
«Озон-климат айыппұлы» деп аталатын бұл құбылыс — кейбір ластағыштар ыстық пен күн сәулесіне ұшырағанда болатын химиялық өзгерістердің нәтижесі. 2026 жылдың алғашқы сегіз айында әлем халқының тек 5%-ы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының нұсқаулықтарына сай «жақсы» озон деңгейіне ұшырағанын есеп анықтады.
Талдауды жүргізген Еуропалық орта мерзімді ауа райы болжамдары орталығының бас директоры Флориан Паппенбергер қорытындылар «ауа ластануы шекара білмейтінін» көрсететінін айтты.
«Өрт түтіні, озон және шаң мыңдаған шақырымға таралып, көзінен алыс қауымдастықтарға әсер етеді», — деді ол. «Халықаралық қоғамдастық Cop31-ге дайындалып жатқанда, бұл қорытындылар климаттың өзгеруі, ауа сапасы және қоғамдық денсаулық терең байланысқан, үйлестірілген жаһандық әрекетті талап ететін сын-қатерлер екенін уақтылы еске салады».