Фото: azh.kz
Мұнай-газ саласының сарапшысы Абзал Нарымбетов Теңіз кен орнындағы дрон шабуылының салдары Қазақстан экспортының қаншалықты осал екенін айқын көрсеткенін айтты, деп хабарлайды qazaqyia.kz/ ақпарат агенттігі.
Оның сөзінше, шабуылдан кейін Каспий құбыр консорциумының (КТК) бірқатар нысандары жұмысын тоқтатқан:
ВПУ-3 толық істен шыққан, ал ВПУ-2 екі аптадан бері жөндеуде. Қазір ел тек бір ғана ВПУ-1 арқылы мұнай жөнелтуге мәжбүр болуы мүмкін. Бұл экспорт көлемі мен өндіріс үшін бірден үлкен тәуекел туғызады.
Сарапшының айтуынша, негізгі мәселе — бір ғана экспорттық дәлізге тым тәуелді болу. Соңғы 11 жылда Қазақстан мұнайының КТК арқылы өтетін бөлігі 40%-дан 80%-ға дейін өскен:
- 012013 — 40%
- 022016 — 66%
- 032019 — 76%
- 042021 — 81%
- 052024 — 80%
Осылайша КТК іс жүзінде Қазақстан мұнай экспортының жалғыз, дерлік монополиялық бағытына айналған.
Ал диверсификация қайда?
Абзал Нарымбетов соңғы 3–3,5 жылда балама бағыттарды дамыту бойынша айтарлықтай ештеңе жасалмағанын айтады.
Оның айтуынша:
- 012022 жылдан кейін геосаяси жағдай түбегейлі өзгерді;
- 02КТК-ның бірнеше мәрте тоқтауы резервтік бағыттардың қажет екенін көрсетті;
- 03“Каспий арқылы балама дәліз” тек сөз жүзінде қалды;
- 04Баку немесе Қытай бағыты тәуекелді төмендететіндей деңгейге жетпеді.
Сарапшының пікірінше, бұл тек КТК-ның техникалық проблемасы емес — ұлттық деңгейдегі стратегиялық қауіп.
Қазір Қазақстан мұнайы кез келген форс-мажорда “жедел түрде қайта бағытталуы тиіс”, бірақ қайта бағыттайтын жер жоқ — себебі балама маршруттар алдын ала кеңейтілмеген.
Абзал Нарымбетов шынайы, ұзақ мерзімді диверсификация бағдарламасы қажет екенін айтады. Ол мына қадамдарды қамтуы тиіс:
- 01Каспий бағытындағы логистиканы ұлғайту;
- 02Баку–Тбилиси–Джейхан дәлізін тұрақты және көлемді коридорға айналдыру;
- 03Шығыс бағытын күшейту;
- 04Танкерлік және құбырлық маршруттарды біріктіретін аралас модель;
- 05Меморандум емес, нақты инфрақұрылым мен қуаттарды іске қосу.
Сарапшының сөзінше, осы бағыттар іске аспайынша, бүгінгідей жағдайлар қайталана береді.