Қазақстандағы алғашқы АЭС құрылысына алдағы үш жылда республикалық бюджеттен 818,3 млрд теңге, яғни шамамен $1,7 млрд бағыттау жоспарлануда. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

2027–2029 жылдарға арналған бюджет жобасына сәйкес, қаражат ТОО «Қазақстандық атом электр станцияларының» жарғылық капиталына үш траншпен енгізіледі: 2027 жылы 247,9 млрд теңге, 2028 жылы 303,1 млрд және 2029 жылы тағы 267,3 млрд теңге.

Бюджеттік бағдарламаның әкімшісі — ҚР Атом энергиясы жөніндегі агенттігі. Оның тағы екі бағдарламасын (аппарат ұстауға жыл сайын 2,8 млрд теңге және «Атомдық және энергетикалық жобаларды дамыту» бағдарламасына үш жылда 101,2 млрд теңге) ескерсек, ведомствоның жиынтық бюджеті 927,9 млрд теңгені құрайды.

ҚАЭС капиталына құйылатын қаражат бюджеттің «Шығындар» бөліміне емес, IV бөліміне — «Қаржы активтерімен операциялар бойынша сальдоға» жатады. Яғни, олар 2027 жылға арналған республикалық бюджет шығыстарының 30,2 трлн теңгесіне ағымдағы шығындар ретінде кірмейді, дегенмен сол дефициттен және тиісінше қарыз қаражатынан қаржыландырылады.

Үш жылға қаржы активтерін сатып алудың жалпы көлемі 1,45 трлн теңге. Ондағы АЭС үлесі: 2027 жылы 871,8 млрд теңгеден 247,9 млрд (28,4%); 2028 жылы 316,7 млрд теңгеден 303,1 млрд (95,7%); 2029 жылы 269,4 млрд теңгеден 267,3 млрд (99,2%).

Басқаша айтқанда, 2028–2029 жылдары квазимемлекеттік құрылымдардың капиталына мемлекеттік инвестициялар іс жүзінде бір ғана жобаға шоғырланады. Салыстыру үшін: сол үш жылда жылумен жабдықтау жүйелерін дамытудың бүкіл бағдарламасына 92,6 млрд теңге, жылу- және электр энергетикасын дамытуға 104,5 млрд теңге қарастырылған.

Заң жобасының 7-қосымшасында әр бюджеттік бағдарлама бойынша нысаналы индикаторлар мен түпкілікті нәтижелердің тізбесі бар. Атом энергиясы жөніндегі агенттікте онда тек 002 «Атомдық және энергетикалық жобаларды дамыту» бағдарламасы көрсетілген — атом ғылымы саласындағы ғылыми өнімділік деңгейі (2027 жылы 3%, 2029 жылы 3,13%) және радиациялық қауіп аумақтарын зерттеу үлесі сияқты көрсеткіштермен.

Ведомстводағы ең ірі бағдарлама — 818,3 млрд теңгеге «ҚАЭС жарғылық капиталын ұлғайту» 004 бағдарламасы 7-қосымшада мүлде жоқ. Нысаналы индикаторлар да, түпкілікті нәтижелер де жоқ. Ал заң жобасына түсіндірме жазбада тікелей: «Шығыстардың әр бағыты бюджеттік бағдарламалардың паспорттарында бекітілген түпкілікті нәтиже көрсеткіштерімен қамтамасыз етілген» делінген.

Алғашқы АЭС Балқаштың оңтүстік жағалауындағы Үлкен ауылының маңында салынуда, жоба «Балқаш» деп аталды. Бұл жалпы қуаты 2,4 ГВт екі ВВЭР-1200 энергоблогы, бас мердігер — консорциумды басқаратын «Росатом». Алаңдағы зерттеу жұмыстары 2025 жылдың тамызында басталды, іргетасқа бетон құю, Атом энергиясы жөніндегі агенттік басшысы Алмасадам Сәтқалиевтің айтуынша, 2029 жылы басталуы мүмкін, ал станцияның іске қосылуы 2035–2036 жылдары күтілуде.

2026 жылдың мамырында Сәтқалиев жобаның жалпы құнын $16,4 млрд деп атады, оған физикалық қорғау жүйесі мен әлеуметтік инфрақұрылымға шамамен $2 млрд кіреді. Сәуірде ол қаржыландыру 85 пен 15 формуласы бойынша құрылатынын хабарлаған: үлкен бөлігін Ресейдің мемлекетаралық экспорттық несиесі жабады, қалғанын Қазақстан үкіметі. Құны шамамен $15 млрд болғанда бұл шамамен $12,75 млрд несие және республиканың меншікті жарнасы шамамен $2,25 млрд дегенді білдіреді.

Осы аяда үш жылдағы 818,3 млрд теңге бюджеттік құйылымдар қазақстандық тең қаржыландырудың негізгі бөлігі ретінде көрінеді — қаражат негізгі құрылыс жұмыстары басталмай тұрып жіберілетінін ескерсек.

Қазақстандағы алғашқы АЭС ең заманауи ресейлік ВВЭР-1200 жобасы бойынша салынуда, ал Өзбекстанда алдыңғы буын ВВЭР-1000 реакторлары қолданылады, екі жобаның құнын салыстыру сұрақтар туғызған еді. ҚАЭС бас директоры Ернат Бердіғұлов маусым айында әртүрлі елдердегі жобаларды тікелей салыстыруға болмайтынын түсіндірді: бағаға реактор технологиясы, блоктар конфигурациясы, реттеушілер талаптары, геология мен климат әсер етеді, ал қазақстандық жағдайда сметаға сыртқы инженерлік инфрақұрылым, кадрлар даярлау, физикалық қорғау және пайдаланудың алғашқы кезеңіне ядролық отын сатып алу да кіреді.

Бүгін, 2026 жылғы 3 қыркүйекте, ТОО «Қазақстандық атом электр станциялары» мен «Росатом» мемлекеттік корпорациясының еншілес кәсіпорны АО «Атомстройэкспорт» арасында Қазақстандағы алғашқы АЭС-ті жобалауға және салуға келісімшартқа қол қойылғаны белгілі болды.

Балқаш станциясы жалғыз атом жобасы емес. «Мойынқұм» жұмыс атауымен екінші АЭС-ті де Балқашта орналастыру жоспарлануда, оның басым серіктесі ретінде қытайлық CNNC қарастырылуда.

Сәтқалиев одан да алыс алаңдар туралы айтқан — Абай облысындағы Курчатов, бұрын БН-350 реакторы жұмыс істеген Ақтау және станция 20–30 жылдан кейін пайда болуы мүмкін Қостанай.