Аустралия федералды үкіметі 3M компаниясына қарсы $2 млрд көлеміндегі сот талабын қозғап, олардың өрт сөндіру көбіктеріндегі Pfas химикаттарының адам мен жануарлар денсаулығына зияны туралы 50 жылдан астам уақыт білгенін сот құжаттарында мәлімдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Сот құжаттарына сәйкес, 3M компаниясының Аустралияға сатылған өнімдері су мен топырақта ұзақ сақталатыны, адам ағзасында жинақталатыны және бүйрек функциясының төмендеуі, иммундық жүйенің өзгеруі, құнарлылыққа әсер ету, жыныстық жетілудің бұзылуы және нәрестелердің салмағының төмен болуы сияқты ауруларға әкелетіні белгілі болған.

2026 жылдың мамыр айында генерал-прокурор Мишель Роуленд федералды үкіметтің 3M және оның аустралиялық еншілес компаниясын 28 әскери базадағы Pfas химикаттарымен ластануы үшін сотқа беретінін жариялаған болатын. Талап $2 млрд (АҚШ долларымен $1,4 млрд) астам соманы құрайды.

Үкіметтің айтуынша, өрт сөндіру көбіктеріндегі пер- және полифторалкилді заттар (Pfas) қоршаған ортаға және экономикаға үлкен зиян келтірген. Бұл Аустралия үкіметі тарихындағы ең ірі заңды талап болып табылады.

Өткен жылы Аустралияда үш негізгі Pfas химикаты қоршаған ортаның ластануы мен денсаулыққа қауіп төндіретініне байланысты тыйым салынған болатын.

Сотқа берілген 1600 беттен астам құжаттарда үкімет заңгерлерінің зерттеулері компанияның ішкі құжаттарында өнімдердің уыттылығы туралы ескертулер болғанын көрсетеді. 1981 жылғы сәуірдегі құжатта 3M Алабамадағы зауытында «бала туа алатын жастағы» әйелдердің жұмыс істеуіне рұқсат бермегені, себебі олардың «егеуқұйрықтарда туа біткен ақаулар тудыратын фторхимикат түріне» ұшырауы мүмкін екендігі айтылған.

Pfas заттары тұрмыстық және өнеркәсіптік өнімдердің кең ауқымында кездеседі. 14 000-нан астам қосылыстар қоршаған ортада ұзақ уақыт сақталады. Олардың кейбіреулері, мысалы, Аустралияда тыйым салынған PFOA, адамдарда қатерлі ісік тудыратыны анықталған.

Үкіметтің мәліметінше, Аустралиядағы 28 әскери база Pfas химикаттарының әсеріне ұшыраған, ластанған топырақты жою және өңдеу қажет болған. Қорғаныс министрлігі 2004 жылы Pfas химикаттарын қолдануды тоқтата бастаған.

Сот құжаттарында 1967-1968 жылдары қорғаныс және басқа федералды қызметкерлер AFFF өнімдерінің демонстрацияларына қатысқаны, сол кезде компанияның брошюраларында өнімдердің «уытты емес» және кеңінен сыналғаны айтылған. Құжаттарға сәйкес, өнімдерді сатып алу 1972 жылы басталған, ал 1973 жылдың желтоқсанына дейін компания өнімдердің «уытты емес», адамдарға «тітіркендірмейтін», шөпке зиянсыз, биологиялық ыдырайтын және «қолданылатын жердегі су ағындарының экологиясына теріс әсер етпейтіні» туралы мәлімдемелер жасаған.

1972 жылдың қыркүйегінде 3M Аустралия өз өнімін төмендетілген бағамен ұсынған. 1983 жылдың маусымында федералды үкімет 3M Аустралиядан AFFF-тің қоршаған ортаға зиянды әсері бар-жоғын және оны жою проблемаларын анықтауды сұраған.

1989 жылдан 2003 жылға дейін Аустралия үкіметі 3M AFFF өнімдерін қорғаныс стандарттарына сәйкес сатып алған. Сатып алу 2003 жылы аяқталған. 2011 жылдан бастап үкімет базалардағы және олардың айналасындағы Pfas ластануын зерттеу және бақылау жұмыстарын жүргізіп келеді.

Құжаттарда химикаттардың базалар маңындағы жер асты суларына, бетоннан, асфальттан, топырақтан немесе шөгінділерден жер үсті суларына және дренаждарға ағып жатқаны көрсетілген. Кең ауқымды бақылау және зерттеу жұмыстары жалғасуда.

Сот талабында залал үшін жүздеген миллион доллар көлеміндегі заңды төлемдер көрсетілген: $360 млн топтық талаптар, $214 млн астам ағымдағы зерттеулер, бақылау, қалпына келтіру және азайту жұмыстарына, $51 млн астам зерттеулер мен дәлелдемелер жинауға жұмсалған.

3M компаниясы дүйсенбіде түсініктеме сұрауға жауап бермеді. Мамыр айында компания өкілі олардың Аустралияда Pfas өндірмегенін және аталған өнімдерді шамамен жиырма жыл бұрын сатуды тоқтатқанын айтқан. Өкіл қорғаныс министрлігі өнімдерді тағы да жиырма жылға жуық қолданғанын атап өткен. «Біз осы талаптарға қарсы заңды жолмен қорғанамыз», — деді өкіл.

Осы айдың басында федералды сот судьясы Кэтрин Баттон Мельбурндегі іс жүргізу тыңдауында мұндай істі «ешқашан көрмегенін» айтқан.