2026 жылғы 11 қыркүйекте АҚШ тарихындағы ең ірі терактіге 25 жыл толды. Үйлестірілген шабуылдар нәтижесінде Әлемдік сауда орталығына, Пентагонға және жолаушылар ұшағына соққы жасалып, 2 977 адам қаза тапты. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
2001 жылғы 11 қыркүйек таңында «Әл-Каида» террористік ұйымының 19 мүшесі АҚШ-тың шығыс жағалауынан Калифорнияға ұшатын төрт жолаушылар ұшағын басып алды.
Жергілікті уақытпен 08:46-да American Airlines компаниясының 11-рейсін орындаған ұшақ Нью-Йорктегі Әлемдік сауда орталығының Солтүстік мұнарасына соғылды. Алғашында болған оқиғаны авиаапат деп қабылдауға болар еді, алайда 17 минуттан кейін басып алынған екінші United Airlines лайнері Оңтүстік мұнараға соғылды.
Соққыларды әлемнің түкпір-түкпіріндегі телеарналар тікелей эфирде көрсетті. Екі сағаттан сәл астам уақыттан кейін Әлемдік сауда орталығының 110 қабатты екі мұнарасы да құлады.
Басып алынған үшінші ұшақ Вирджиния штатындағы Пентагон ғимаратына соғылды. United Airlines 93 рейсін орындаған төртінші лайнер Вашингтонға қарай бет алған. Жолаушылар мен экипаж мүшелері ұшақты бақылауға қайтаруға әрекет жасады, содан кейін ол Пенсильваниядағы Шанксвилл қаласының маңындағы далаға құлады.
Төрт лайнердің бортында болғандардың ешқайсысы аман қалмады.
Терактілердің құрбандары 19 ұшақ ұрлаушыны қоспағанда, 2 977 адам болды. Қаза тапқандар арасында 90-нан астам мемлекеттің азаматтары, Әлемдік сауда орталығының қызметкерлері, ұшақ жолаушылары, әскери қызметшілер, өрт сөндірушілер, полицейлер және медиктер болды.
Мемориалдық кешеннің деректері бойынша, шабуылдар кезінде 441 жедел қызмет қызметкері қаза тапты. Мыңдаған адам жарақат алды. Көптеген құтқару операциясына қатысушылар кейіннен мұнаралардың қирау орнындағы улы шаңның әсерінен онкологиялық және респираторлық ауруларға тап болды.
Терактілерді тергеу ФБР тарихындағы ең ірі іс болды. Оған 4 мыңнан астам арнайы агент және 3 мың басқа қызметкер қатысты. Тергеушілер 500 мыңнан астам хабарламаны тексеріп, 167 мыңнан астам сауалнама жүргізіп, шамамен 150 мың заттай дәлелдемені зерттеді, деп хабарлайды ФБР.
Шабуылдарды ұйымдастыру жауапкершілігі «Әл-Каидаға» және оның көшбасшысы Усама бен Ладенге жүктелді.
Терактілерден кейін АҚШ билігі терроризмге қарсы жаһандық соғыс жариялады. 2001 жылғы қазанда американ әскерлері «Әл-Каида» базалары орналасқан және Усама бен Ладен жасырынған Ауғанстанға кірді.
Америка Құрама Штаттарында арнайы қызметтердің өкілеттіктері күшейтіліп, Ішкі қауіпсіздік министрлігі құрылды және авиациялық бақылау жүйесі реформаланды. Әуежайларда жолаушылар мен багажды тексеру айтарлықтай қатаңдатылып, бөгде адамдардың ұшқыштар кабинасына кіруі шектелді.
11 қыркүйектен кейін қабылданған шешімдердің салдары ондаған жылдар бойы АҚШ-тың сыртқы саясатына, халықаралық қатынастарға, арнайы қызметтердің жұмысына және бүкіл әлемдегі әуе рейстерінің ережелеріне әсер етті.
Усама бен Ладен 2011 жылдың мамырында Пәкістанда американ әскерилері тарапынан өлтірілді — терактілерден кейін шамамен он жыл өткен соң.
Нью-Йорктегі қираған Әлемдік сауда орталығы мұнараларының орнында мемориалдық кешен орналасқан. Екі бассейн тікелей Солтүстік және Оңтүстік мұнаралардың іргетасында салынған. Олардың айналасындағы қола тақталарда қаза тапқандардың есімдері ойылып жазылған.
Жыл сайын 11 қыркүйекте құрбандардың туыстары мемориалдық алаңға жиналып, қаза тапқандардың есімдерін оқиды. Рәсім ұшақтардың соғуына, мұнаралардың құлауына, Пентагонға шабуылға және 93-рейстің құлауына сәйкес келетін сәттерде үнсіздік минуттарымен үзіледі.
2026 жылы ұйымдастырушылар терактілердің салдарымен байланысты аурулардан қайтыс болған адамдарды еске алу үшін жетінші үнсіздік минутын да қарастырды. Дәстүр бойынша Манхэттен аспанына қираған егіз мұнараларды бейнелейтін екі қуатты жарық сәулесі бағытталады. Мемориалдық кешен трагедияның 25 жылдығына арнайы бағдарлама арнады.